درس راهبردی امام‌علی(ع) برای سیاست‌مداران امروز

امام‌علی(ع) در بیانی ژرف، مرز میان دوستی و دشمنی در سیاست را نسبی می‌داند؛ نگاهی که می‌تواند راهگشای تحلیلگران و رهبران سیاسی در عرصه تصمیم‌سازی باشد.

کد خبر: ۳۲۷۴۵۵

تاریخ : ۳۰ فروردين ۱۴۰۴ - ۱۱:۴۷

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، در حوزه سیاست داخلی و خارجی، توانایی تشخیص دقیق دوستان و دشمنان واقعی از اهمیت اساسی برخوردار است. این مهارت نه‌تنها بنیان تصمیم‌گیری‌های راهبردی و تدوین سیاست‌های موثر را تشکیل می‌دهد، بلکه از بروز خطا‌های فاحش و هزینه‌های جبران‌ناپذیر جلوگیری می‌کند. قدرت تفکیک میان متحدان راستین و دشمنان پنهان به دولت‌ها امکان می‌دهد که منابع خود را به شکل بهینه تخصیص داده، اتحاد‌ها و همکاری‌های مفید را تقویت کرده و از نفوذ و کارشکنی عوامل مخرب مصون بمانند. در دنیای به‌شدت متغیر و رقابتی امروز، غفلت از این موضوع می‌تواند امنیت، منافع ملی و حتی مشروعیت نظام سیاسی را به طور جدی به مخاطره اندازد.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام در سخنانی حکیمانه درباره اهمیت شناخت دوست از دشمن فرمود: «أَصْدِقَاؤُکَ ثَلَاثَةٌ وَ أَعْدَاؤُکَ ثَلَاثَةٌ؛ فَأَصْدِقَاؤُکَ: صَدِیقُکَ وَ صَدِیقُ صَدِیقِکَ وَ عَدُوُّ عَدُوِّکَ؛ وَ أَعْدَاؤُکَ: عَدُوُّکَ وَ عَدُوُّ صَدِیقِکَ وَ صَدِیقُ عَدُوِّک.» دوستان تو سه گروه و دشمنان تو نیز سه گروهند:اما دوستان تو: ۱. دوست تو ۲. دوست دوست تو ۳. دشمن دشمن توست و، اما دشمنان تو: ۱. دشمن تو ۲. دشمن دوست تو ۳. دوست دشمن تو.

این سخن امام(ع)، نه تنها یک توصیه اخلاقی، بلکه چارچوبی عمیق برای تحلیل روابط سیاسی و اجتماعی است. این سخن که در ظاهر ساده به نظر می‌رسد، در باطن، حاوی اصولی استراتژیک برای تشخیص متحدان و رقبا در عرصه‌های مختلف، از جمله سیاست، مدیریت و حتی روابط بین‌الملل است. در این تحلیل، با بررسی سه گروه دوست و سه گروه دشمن از منظر سیاسی، می‌توان به کاربرد‌های عملی آن در سیاست‌گذاری دست یافت.

۱. دوستان واقعی: پایه‌های اتحاد استراتژیک:

بر اساس این حدیث، دوستان یک فرد یا جریان سیاسی شامل سه گروه می‌شوند: دوست مستقیم، دوستِ دوست، و دشمنِ دشمن. در سیاست، این سه گروه، پایه‌های تشکیل ائتلاف‌ها هستند. برای مثال، یک کشور یا جناح سیاسی باید نه تنها با متحدان خود رابطه مستحکمی داشته باشد، بلکه با متحدانِ متحدان خود نیز تعامل مثبت برقرار کند. همچنین، دشمنان مشترک می‌توانند باعث همگرایی موقت یا دائم میان گروه‌های مختلف شوند.

۲. دشمنان پنهان و آشکار و شناسایی تهدیدها:

امام علی علیه‌السلام سه گروه را به عنوان دشمن معرفی می‌کند: دشمن مستقیم، دشمنِ دوست، و دوستِ دشمن. این تقسیم‌بندی به سیاستمداران هشدار می‌دهد که تهدید‌ها همیشه آشکار نیستند. گاهی یک فرد یا گروه که مستقیماً خصومتی ندارد، اما با متحدان شما دشمنی می‌کند، به صورت غیرمستقیم به شما آسیب می‌زند. همچنین، «دوستِ دشمن تو» (حتی اگر خودش مستقیماً با شما دشمنی نکند) به دلیل وفاداری به طرف مقابل، یک خطر بالقوه محسوب می‌شود. این نگاه، ضرورت هوشیاری در تحلیل روابط پیچیده سیاسی را نشان می‌دهد.

۳. کاربرد حدیث در دیپلماسی و روابط بین‌الملل

در عرصه بین‌الملل، این قاعده به خوبی قابل مشاهده است. برای مثال، اگر کشوری با دولت (الف) متحد باشد، اما دولت (الف) با کشور (ب) دشمنی داشته باشد، طبیعتاً کشور ب (دشمنِ دوست) یک تهدید غیرمستقیم محسوب می‌شود. همچنین، کشوری که با دشمن شما روابط نزدیک دارد (دوستِ دشمن تو)، حتی اگر با شما درگیری مستقیم نداشته باشد، ممکن است در بحران‌ها علیه شما موضع بگیرد. بنابراین، تحلیل روابط بر اساس این چارچوب، به سیاستمداران کمک می‌کند تا از تحرکات دشمنان غافل نشوند.

{$sepehr_key_118977}

۴. مدیریت بحران و ائتلاف‌سازی:

یک دولت موفق، با درک این الگو، می‌تواند در مواقع بحران، ائتلاف‌های مؤثرتری تشکیل دهد. شناسایی «دشمنان دشمن شما» (که بالقوه متحدان شما هستند) و همچنین پیش‌بینی رفتار «دوستان دشمن» (که ممکن است در بحران به شما پشت کنند) می‌تواند در جلوگیری از شکست‌های سیاسی نقش کلیدی ایفا کند. تاریخ نشان داده است که بسیاری از شکست‌های استراتژیک، ناشی از اشتباه در تشخیص دوستان و دشمنان واقعی بوده است.

۵. هشدار درباره نفوذ دشمن:

امام علی علیه‌السلام درباره ضرورت شناسایی «دوستِ دشمن تو»، به خطر نفوذ عناصر وابسته به جبهه مقابل اشاره می‌کند. در سیاست داخلی، گاهی افراد یا گروه‌هایی که خود را بی‌طرف یا حتی دوست نشان می‌دهند، در واقع پیوند‌های پنهانی با دشمن دارند. این موضوع اهمیت «امنیت اطلاعات و نظارت بر شبکه ارتباطی» را در نظام‌های سیاسی آشکار می‌سازد. تجربه انقلاب‌های رنگی و کودتا‌های قرن بیستم و بیست‌ویکم نشان می‌دهد که بسیاری از تحولات سیاسی با استفاده از همین «دوستانِ ظاهریِ دشمنان» پیش برده شده است؛ بنابراین حدیث امیرالمؤمنین علیه‌السلام یک درس کلیدی به رهبران و تحلیلگران سیاسی می‌دهد: «دشمنی و دوستی در سیاست مطلق نیست، بلکه نسبی و وابسته به شبکه روابط است». یک سیاستمدار موفق باید بتواند این روابط را به دقت رصد کند و بر اساس آن، تصمیم‌گیری استراتژیک داشته باشد. غفلت از این اصل، می‌تواند به انزوای سیاسی، شکست در ائتلاف‌ها و حتی سقوط یک نظام بینجامد. بنابراین، این روایت نه تنها یک توصیه اخلاقی، بلکه یک «الگوی کاربردی در تحلیل قدرت» است.

منبع: تسنیم