محبت و احترام؛ ستون‌های پنهان آرامش در خانواده

ازدواج از منظر قرآن، تنها پیمانی حقوقی یا اجتماعی نیست، بلکه فرایندی الهی است که هدفش، «سکینه» یعنی آرامش درونی و روانی است.

کد خبر: ۳۷۷۵۸۸

تاریخ : ۱۶ آذر ۱۴۰۴ - ۱۵:۰۸

نوشته

ازدواج از منظر قرآن، تنها پیمانی حقوقی یا اجتماعی نیست، بلکه فرایندی الهی است که هدفش، «سکینه» یعنی آرامش درونی و روانی است. خداوند در آیه۲۱ سوره روم درکنار سکونت و آرامش، دو عنصر کلیدی دیگر را ذکر می‌کند: مودت و رحمت. مودت، همان عشق و دوستی آگاهانه است که در طول زندگی باید رشد یابد و رحمت، احساس همدلی و گذشت در هنگام ضعف و خطاست. به تعبیر دیگر، مودت، آغاز پیوند است و رحمت، استمرار آن.

محبت و اخلاق، معیار برتری از نگاه پیامبر (ص)

پیامبر اکرم معیار برتری انسان‌ها را نه در عبادت‌های ظاهری، بلکه در رفتار خانوادگی می‌دانستند. ایشان فرمودند: «خَیرُکُم خَیرُکُم لأهله، و أنا خَیرُکُم لأهلی: بهترین شما کسی است که برای خانواده‌اش بهترین باشد و من بهترین شما برای خانواده‌ام هستم.» (نهج‌الفصاحه، ح ۱۵۲۰)

در این سخن، پیامبر گرامی، معیار «خیر» را در مدار خانواده قرار می‌دهد؛ یعنی کسی که در خانه مهربان، صبور و خوش‌رفتار است، درحقیقت در نزد خداوند برترین است. رفتار در محیط خانه، صادق‌ترین آزمون اخلاقی انسان است؛ زیرا در آنجا نقاب‌ها کنار می‌روند و حقیقت درون آشکار می‌شود.

همسر، از نگاه امام علی (ع) امانتی الهی است

در وصیت معروف حضرت امیرالمؤمنین به امام‌حسن (ع) آمده است: «عاشر‌ها معاشره جمیله، فإنّها عندک أسیرٌ لا تملک غیر نفسک عنها: با همسرت نیکو رفتار کن؛ زیرا او نزد تو امانتی است و تنها مالک خویشتن است.»

در این بیان، امام به دو نکته لطیف اشاره می‌کنند؛ نخست، مسئولیت اخلاقی مرد درقبال همسرش و دوم، جایگاه انسانی زن که امانتی الهی در زندگی مرد است. این سخن، در روزگاری گفته شد که بسیاری از جوامع، زن را فاقد حقوق می‌دانستند. اسلام با چنین سخنانی، بنای کرامت زن و تعادل در روابط خانوادگی را پی‌ریخت.

امیرالمؤمنین درباره رفتار و سیره خود و حضرت فاطمه (س) می‌فرمایند: «به خدا سوگند که هرگز بر فاطمه غضب نکردم و او را به کاری مجبور نساختم، تاآنکه خداوند عزوجل او را به نزد خویش برد و او نیز مرا خشمگین نساخت و هرگز برخلاف خواست من عمل نکرد و من هرگاه به او نگاه می‌کردم، غصه‌ها و اندوه‌هایم برطرف می‌شد.» (کشف‌الغمه، ج یک، ص ۳۶۳)

محبت زبانی و رفتاری؛ راز پایداری روابط

در روان‌شناسی معاصر نیز تأکید می‌شود که محبت اگر در رفتار و گفتار بروز نکند، تأثیری پایدار ندارد.

در حدیثی از پیامبر (ص) آمده است که لبخند به روی مؤمن، عبادت است، بنابراین در فضای خانواده، لبخند، گفتار نرم، قدردانی و ابراز محبت نه‌تنها رفتار‌هایی اجتماعی‌اند، بلکه عباداتی هستند که بنیان روحی خانواده را استوار می‌سازند.

ابراز محبت، نباید تنها در روز‌های خاص یا موقعیت‌های ویژه باشد. گفتن جمله‌هایی ساده مانند «خسته نباشی»، «به وجودت افتخار می‌کنم» یا «ازت ممنونم» می‌تواند تأثیری عمیق‌تر از بسیاری هدایا داشته باشد.

احترام؛ دیوار محافظ عشق

احترام، معنای عمیق‌تری از ادب دارد.

احترام یعنی پذیرفتن ارزش وجودی دیگری، حتی در هنگام اختلاف نظر.

بی‌احترامی، کوچک شمردن و تحقیر همسر، همانند موریانه‌ای است که از درون پایه‌های محبت را می‌خورد.

وقتی زن و مرد در گفتار، لحن و نگاه خود حرمت یکدیگر را نگاه دارند، فرزندان نیز در همان فضا، ادب و کرامت می‌آموزند.

پیامبر اکرم (ص) در حدیثی زیبا فرمودند: «ما أکرَمَ النساءَ إلاّ کریمٌ و لا أهانَهُنَّ إلاّ لئیمٌ: زنان را گرامی نمی‌دارد مگر انسان بزرگوار و به آنان اهانت نمی‌کند مگر انسان پست‌فطرت.» (نهج‌الفصاحه، ح ۱۵۲۰)

این حدیث نشان می‌دهد که نوع رفتار با همسر، بازتاب شخصیت و ایمان انسان است.

{$sepehr_key_172237}

خانواده؛ مدرسه ایمان و انسانیت

خانواده‌ای که در آن محبت و احترام جریان دارد، تنها مأمن عاطفی نیست، بلکه بهترین بستر تربیت نسل مؤمن و مسئول است.

فرزندان در چنین خانه‌ای، عشق ورزیدن، احترام به دیگران و مهارت گفت‌و‌گو را با عمل می‌آموزند نه با توصیه.

از سوی دیگر، جامعه‌ای که خانواده‌های محترم و مهربان دارد، کمتر گرفتار خشونت، بی‌اعتمادی و فروپاشی اخلاقی می‌شود، پس اصلاح جامعه، از اصلاح روابط در کوچک‌ترین واحد آن یعنی خانواده آغاز می‌شود.

درنتیجه آموزه‌های اسلام درباره خانواده، مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های خشک نیست، بلکه نقشه‌ای زنده برای ساختن خانه‌ای گرم و روح‌افزاست.

محبت، نیروی پیونددهنده دل‌هاست و احترام، سپری است که از فروپاشی آنها جلوگیری می‌کند.

اگر هریک از ما بیاموزیم که در خانه، زبانمان را به محبت و رفتارمان را به احترام بیاراییم، خانه‌هایمان آرام و فرزندانمان دل‌گرم می‌شوند و جامعه‌مان، طعم ایمان واقعی را می‌چشد.