همه‌چیز درباره ویروس نیپا + علائم، راه‌های پیشگیری و مقایسه با کرونا

در حالی که جهان هنوز تجربه کرونا را پشت سر نگذاشته، ویروس نیپا (Nipah virus یا NiV) به‌عنوان یک تهدید خاموش اما بسیار مرگبار توجه متخصصان را جلب کرده است؛ ویروسی با منشأ حیوانی، بدون واکسن یا درمان قطعی، که اگرچه به سرعت کرونا منتشر نمی‌شود، اما در صورت ابتلا می‌تواند پیامدهایی بسیار شدید و حتی مرگبار داشته باشد.

کد خبر: ۳۸۹۶۷۴

تاریخ : ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۴:۵۱

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ ویروس نیپا (Nipah virus یا NiV) یک ویروس زیونوتیک (انتقال از حیوان به انسان) است که اولین بار در سال ۱۹۹۸–۱۹۹۹ در مالزی و سنگاپور کشف شد.

ویروس نیپا چیست؟

ویروسی نیپا که منشأ آن خفاش‌هاست، واکسن یا درمان اختصاصی ندارد و در برخی شیوع‌ها تا بیش از نیمی از مبتلایان را به کام مرگ کشانده است. نیپا اگرچه مانند کرونا به‌سرعت همه‌گیر نمی‌شود، اما شدت بیماری و نرخ مرگ‌ومیر بالای آن، این ویروس را به یکی از خطرناک‌ترین تهدیدهای بالقوه سلامت جهانی تبدیل کرده است.

ویروس نیپا از خانواده Paramyxoviridae است و به‌طور طبیعی در خفاش‌های میوه‌خوار (Pteropodidae) وجود دارد. این ویروز می‌تواند از حیوانات مانند خفاش، خوک و اسب به انسان منتقل شود. قابلیت انتقال انسان-به-انسان هم دارد، به‌ویژه در تماس نزدیک یا محیط‌های بیمارستانی.

موارد ابتلا به نیپا تاکنون در کشور‌های آسیای جنوب شرقی مثل هند، بنگلادش، مالزی، فیلیپین و سنگاپور ثبت شده است. ویروس نیپا از نظر شدت بیماری و مرگ‌ومیر بالا بسیار جدی است و هنوز هیچ داروی خاص یا واکسن تایید شده‌ای برای آن وجود ندارد.

ویروس نیپا (NiV) یک ویروس RNA تک‌رشته‌ای با قطبیت منفی است که به جنس Henipavirus و خانواده Paramyxoviridae تعلق دارد. این خانواده شامل ویروس‌های مهم دیگری مانند ویروس هِندرا نیز می‌شود که آنها هم منشأ حیوانی دارند و می‌توانند بیماری‌های شدید در انسان ایجاد کنند. ژنوم ویروس نیپا نسبتاً بزرگ است و توانایی بالایی در آلوده‌سازی سلول‌های عصبی و تنفسی دارد؛ ویژگی‌ای که علت بروز هم‌زمان علائم مغزی و تنفسی در بیماران است.

ویروس نیپا پس از ورود به بدن، ابتدا در سلول‌های اپی‌تلیال دستگاه تنفسی تکثیر می‌شود و سپس از طریق جریان خون به سیستم عصبی مرکزی گسترش می‌یابد. این ویروس می‌تواند باعث التهاب شدید مغز (انسفالیت) شود که یکی از دلایل اصلی مرگ‌ومیر بالا در بیماران مبتلاست. در مواردی، آسیب به رگ‌های خونی کوچک مغز و ایجاد نکروز بافتی گزارش شده که پیامد آن تشنج، کاهش سطح هوشیاری و کماست.

یکی از ویژگی‌های نگران‌کننده ویروس نیپا، توانایی جهش و سازگاری با میزبان‌های مختلف است. اگرچه در حال حاضر انتقال آن نسبت به ویروس کرونا محدودتر است، اما قابلیت انتقال انسان‌به‌انسان، به‌ویژه در تماس نزدیک و محیط‌های درمانی، آن را به یک تهدید بالقوه برای سلامت جهانی تبدیل کرده است. به همین دلیل، ویروس نیپا در فهرست «بیماری‌های اولویت‌دار» سازمان بهداشت جهانی برای تحقیق و توسعه دارو و واکسن قرار دارد.

تاریخچه شناسایی ویروس نیپا

ویروس نیپا نخستین‌بار در سال‌های ۱۹۹۸ تا ۱۹۹۹ در جریان یک شیوع بیماری ناشناخته در میان دامداران و پرورش‌دهندگان خوک در مالزی شناسایی شد. در آن زمان، تعداد زیادی از افراد دچار علائم شدید عصبی شدند و موارد مرگ‌ومیر غیرعادی توجه مقامات بهداشتی را جلب کرد. بررسی‌ها نشان داد که عامل بیماری ویروسی جدید است که از خوک‌ها به انسان منتقل شده و منشأ اصلی آن خفاش‌های میوه‌خوار بوده‌اند.

نام «نیپا» از روستایی به همین نام در مالزی گرفته شد که یکی از اولین نمونه‌های انسانی در آن شناسایی شده بود. برای مهار این شیوع، بیش از یک میلیون خوک معدوم شدند؛ اقدامی که خسارات اقتصادی گسترده‌ای به دنبال داشت، اما به قطع زنجیره انتقال کمک کرد.

پس از آن، موارد متعددی از شیوع ویروس نیپا در بنگلادش و هند گزارش شد که الگوی انتقال آن‌ها با مالزی تفاوت داشت. در این مناطق، انتقال اغلب از طریق مصرف شیره خرمای خام آلوده به ترشحات خفاش‌ها و همچنین انتقال مستقیم انسان‌به‌انسان رخ داد. این تفاوت‌ها نشان داد که ویروس نیپا می‌تواند در شرایط محیطی و فرهنگی مختلف، مسیر‌های انتقال متفاوتی داشته باشد.

در دهه‌های اخیر، شیوع‌های پراکنده، اما مرگبار در جنوب و جنوب‌شرقی آسیا باعث شده است که نیپا نه‌تنها یک بیماری منطقه‌ای، بلکه یک تهدید بالقوه جهانی تلقی شود؛ تهدیدی که در صورت افزایش قابلیت انتقال، می‌تواند به بحرانی بزرگ‌تر تبدیل شود.

علائم ویروس نیپا

علائم اولیه ابتلا به ویروس نیپا معمولاً ۴ تا ۱۴ روز پس از تماس با ویروس ظاهر می‌شوند:

تب ناگهانی

سردرد شدید

درد عضلانی (میالژی)

گلودرد و سرفه

تهوع و استفراغ

سختی در تنفس

این علائم شباهت زیادی به بیماری‌های تنفسی معمولی دارند.

علائم شدید

اگر بیماری پیشرفت کند این علائم بروز می‌کنند:

آشفتگی ذهنی و سرگیجه

خواب‌آلودگی و گیجی

التهاب مغز (انسفالیت)

تشخیص نادرست یا کما

نارسایی تنفسی و مرگ‌ومیر بالا

درصد مرگ در مبتلایان گزارش شده، بسته به شیوع و مراقبت‌های درمانی، بین ۴۰٪ تا ۷۵٪ یا حتی بیشتر است.

راه‌های انتقال ویروس نیپا

ویروس نیپا می‌تواند از راه‌های زیر منتقل شود:

انتقال از حیوان به انسان

تماس مستقیم با خفاش‌های آلوده

تماس با خوک، اسب یا حیوانات آلوده

مصرف میوه یا آبمیوه‌هایی که با بزاق یا ادرار خفاش آلوده شده‌اند (مثلاً شیره خرما)

انتقال از انسان به انسان

تماس نزدیک با بیمار مبتلا

تماس با ترشحات بدن بیمار

محیط‌های بیمارستانی با پروتکل‌های ناکافی بهداشت

این ویروس به اندازه SARS-CoV-۲ (ویروس COVID-۱۹) قابلیت انتشار ندارد، ولی در تماس نزدیک می‌تواند منتقل شود.

تشخیص و درمان ویروس نیپا

تشخیص دقیق ابتلا به ویروس نیپا نیاز به آزمایش‌های RT-PCR (شناسایی RNA ویروس) دارد.

تا کنون هیچ داروی ضدویروسی اختصاصی یا واکسن تأیید شده‌ای برای نیپا وجود ندارد. درمان عمدتاً حمایتی و مراقبت‌های ویژه برای کاهش علائم است.

چگونه از ابتلا به نیپا پیشگیری کنیم؟

پیشگیری از ابتلا به ویروس نیپا بیش از هر چیز بر کاهش تماس با منابع احتمالی آلودگی و رعایت اصول بهداشت فردی و اجتماعی استوار است. از آنجا که خفاش‌های میوه‌خوار مخزن طبیعی این ویروس محسوب می‌شوند، پرهیز از تماس مستقیم با این حیوانات و همچنین با حیوانات اهلی مشکوک یا بیمار، به‌ویژه در مناطق درگیر، اهمیت زیادی دارد.

مصرف میوه‌هایی که احتمال آلودگی آن‌ها با بزاق یا ادرار خفاش وجود دارد، بدون شست‌وشوی کامل یا پوست‌گیری می‌تواند خطر انتقال را افزایش دهد و نوشیدن شیره یا آبمیوه‌های خام و محلی که به‌صورت بهداشتی نگهداری نشده‌اند، باید با احتیاط جدی همراه باشد.

در سطح فردی، رعایت بهداشت دست‌ها، شست‌وشوی منظم با آب و صابون و اجتناب از تماس نزدیک با افراد دارای علائم مشکوک نقش مهمی در کاهش خطر انتقال انسان‌به‌انسان دارد. در صورت مراقبت از بیمار، استفاده از تجهیزات محافظتی و توجه به ترشحات بدن بیمار ضروری است، زیرا ویروس می‌تواند از طریق تماس نزدیک منتقل شود. در مراکز درمانی نیز اجرای دقیق پروتکل‌های پیشگیری و کنترل عفونت، جداسازی بیماران مشکوک و آموزش مستمر کادر درمان، از مهم‌ترین راهکار‌ها برای جلوگیری از گسترش بیماری محسوب می‌شود.

از آنجا که هنوز واکسن یا درمان اختصاصی برای ویروس نیپا وجود ندارد، آگاهی‌رسانی عمومی، تشخیص زودهنگام و رعایت اصول پیشگیرانه، مؤثرترین ابزار‌ها برای مهار این ویروس خطرناک به شمار می‌آیند.

مقایسه ویروس نیپا با ویروس کرونا (COVID-۱۹)

معیار

ویروس نیپا (Nipah)

ویروس کرونا (COVID-19)

نوع ویروس

Zoonotic، Paramyxoviridae

کروناویروس (Coronaviridae)

اولین شیوع

۱۹۹۸–۹۹

۲۰۱۹

منبع طبیعی

خفاش میوه

خفاش و انسان

راه انتقال

تماس حیوانات به انسان / تماس نزدیک انسان

عمدتاً قطرات تنفسی، تماس فرد‐فرد

سرعت انتشار

نسبتاً کمتر

بسیار بیشتر (پاندمیک)

مرگ‌ومیر

بالا (۴۰–۷۵٪)

نسبتاً پایین‌تر

درمان

مراقبت حمایتی

درمان و واکسن‌های مؤثر وجود دارد

توضیح:

نیپا یک ویروس بسیار کشنده‌تر، اما نسبتاً کم‌انتشار نسبت به COVID-۱۹ است، یعنی اگر کسی آلوده شود احتمال مرگ بیشتر است، ولی انتقال در جمعیت گسترده معمولی نیست.

{$sepehr_key_185768}