نور آیات قرآن در مسیر انقلاب | مروری بر برخی مفاهیم قرآنی که خطوط راهبردی نهضت امام‌خمینی(ره) را ترسیم کردند

انقلاب اسلامی ایران تجلی زنده و پویای مفاهیم قرآنی در عصر مدرن بود. در ادامه مسیر بررسی آیات انقلابی قرآن و تأثیر آن بر اندیشه امام‌خمینی (ره)، به‌سراغ مفاهیم ناب دیگری از آیات می‌رویم که همچون نوری، راه انقلاب را روشن کرد.

کد خبر: ۳۹۰۲۱۷

تاریخ : ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۱:۵۶

نوشته

سمانه رضوانی | شهرآرانیوز؛ انقلاب اسلامی ایران تجلی زنده و پویای مفاهیم قرآنی در عصر مدرن بود. در ادامه مسیر بررسی آیات انقلابی قرآن و تأثیر آن بر اندیشه امام‌خمینی (ره)، به‌سراغ مفاهیم ناب دیگری از آیات می‌رویم که همچون نوری، راه انقلاب را روشن کرد. این‌بار، آیاتی را مرور می‌کنیم که لازمه بینش یک انقلاب است و بر مفاهیمی، چون ولایت، صبر انقلابی، مسئولیت‌پذیری در راه حق، مبارزه با نفاق و رسالت جهانی انقلاب، تأکید می‌کنند. این ابعاد، عمق الهی و راهبردی‌بودن نهضت امام‌خمینی (ره) را بیشتر نشان می‌دهد.

حلقه اتصال مردم به آسمان

آیه «یأَایهَُّاالَّذِینَ ءَامَنُواْ أَطِیعُواْالله وَ أَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَ أُوْلی الْأَمْرِ مِنکمُ:‌ای کسانی که ایمان آورده‌اید، اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید پیامبر خدا و اولی‌الأمر [اوصیای پیامبر]را.» (نساء: ۵۹) به صراحت اطلاق به اصل ولایت الهی و رهبری معصوم و سپس اولیای امر را مطرح می‌کند.

امام‌خمینی (ره) با تبیین نظریه ولایت‌فقیه، این مفهوم قرآنی را از حالت ذهنی و تئوری خارج و به یک نظام حکومتی ملموس، تبدیل کرد. از نگاه ایشان، در عصر غیبت، فقیه عادل و آگاه، ادامه‌دهنده مسیر ولایت امام معصوم (ع) است. بسیار واضح است که انقلاب بدون رهبری واحد و الهی، محکوم به شکست بود. چه‌بسا انقلاب‌های دیگری که به همین دلیل، اثری از آنها باقی نماند.

دستاورد‌های انقلاب اسلامی، برآمده از آیات قرآن

آیه «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى: یکدیگر را بر انجام کار‌های خیر و پرهیزکاری یاری کنید.» (مائده: ۲)

نیز بر مشارکت و مسئولیت‌پذیری جمعی تأکید می‌کند. امام‌خمینی (ره)، انقلاب اسلامی ایران را «انقلاب همه مردم» می‌دانست. پس از پیروزی، با تأسیس نهاد‌هایی مانند سپاه پاسداران، بسیج، جهادسازندگی و شورا‌های مختلف، از همه مردم دعوت کرد که در سرنوشت کشور و دفاع از دستاورد‌های انقلاب، مشارکت فعال داشته باشند.

بسیج عمومی برای دفاع مقدس دربرابر حمله صدام، نمونه اعلای این مسئولیت‌پذیری بود که ریشه در همین فرهنگ قرآنی داشت. درواقع همین آیه را به عمل مردم معنی کردند؛ مخصوصا در دوران سختی مثل جنگ هشت‌ساله.

کلید پیروزی در آیات قرآن

قرآن کریم بار‌ها مؤمنان را به صبر و استقامت دعوت می‌کند: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا الله لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُون:‌ای اهل ایمان! [دربرابر حوادث]شکیبایی کنید و دیگران را هم به شکیبایی وادارید و با یکدیگر [چه درحال آسایش، چه در بلا و گرفتاری]پیوند و ارتباط برقرار کنید و از خدا پروا کنید تا رستگار شوید.» (آل‌عمران: ۲۰۰).

امام‌خمینی (ره)، این صبر را نه یک صبر منفعلانه، بلکه یک «صبر انقلابی» و فعال معنا کرد. امام سال‌ها تبعید و زندان را تحمل کرد و به مردم نیز آموخت که در راه مبارزه، شکنجه، زندان و حتی شهادت را به‌عنوان بهایی برای پیروزی بپذیرند، حتی حالا که بیش از چهل سال از عمر انقلاب اسلامی می‌گذرد، ما خودمان محتاج این صبر انقلابی هستیم تا دربرابر فتنه‌های داخلی و خارجی استوارمان نگه دارد.

خطری که قرآن هشدار می‌دهد

قرآن به‌شدت با منافقان -کسانی که در ظاهر مؤمن و در باطن دشمن هستند- برخورد می‌کند: «وَالله یَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِینَ لَکَاذِبُونَ: خدا گواهی می‌دهد که یقینا منافقان دروغگویند.» (منافقون: یک) از قبل پیروزی انقلاب، منافقان در جمع انقلابی‌ها حضور داشتند تا همین حالا.

امام خمینی (ره) همواره مردم را درباره خطر «نفاق» و «لیبرال‌منشی» و گروه‌هایی که قصد انحراف انقلاب از مسیر اصیل اسلام را داشتند، هشدار می‌داد. ایشان، جنگ فرهنگی و عقیدتی با دشمنان داخلی را هم‌تراز با جنگ نظامی می‌دانست. تأکید بر حفظ خلوص انقلاب و اجتناب از سازش با دشمنان اسلام (چه داخلی و چه خارجی)، مستقیم از این آموزه قرآنی الهام گرفته شده بود.

{$sepehr_key_186252}

هویت فراملی انقلاب اسلامی

قرآن، مسلمانان را به وحدت و تشکیل امت واحده دعوت می‌کند: «وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّه وَاحِدَه وَأَنَا رَبُّکُمْ فَاتَّقُونِ: و بی‌تردید این [اسلام]آیین [حقیقی]شماست، درحالی‌که آیینی یگانه است و من پروردگار شمایم، بنابراین از من پروا کنید!» (مؤمنون: ۵۲)

گفتیم امام‌خمینی (ره)، انقلاب ایران را محدود به مرز‌های جغرافیایی ندانست؛ ایشان با احیای مفهوم «امت اسلامی»، انقلاب را بیدارکننده ملت‌های مسلمان و حمایتگر مظلومان جهان معرفی کرد. نام‌گذاری روز قدس، حمایت از فلسطین، لبنان و دیگر جنبش‌های آزادی‌بخش، همه در راستای عملی‌سازی این آرمان قرآنی بود. هدف، احیای هویت فراملی مسلمانان و ایجاد قدرتی دربرابر استکبار جهانی بود. انقلاب اسلامی ایران، خود را «یادآور» مسئولیت مشترک همه مسلمانان دربرابر ظلم می‌دانست.