مسئله رده‌بندی‌های سنی کتاب | توجه به سن کودک و روان‌شناسی رشد هم‌زمان اهمیت دارد

انتقادی که به رده‌بندی‌های سنی مندرج در کتاب‌های کودک‌ونوجوان وجود داشته و دارد، درواقع، این است که تقسیم‌بندی‌ها صرفا نباید بر اساس بازه سنی باشد و بیش از آن، توجه به روان‌شناسی رشد اهمیت دارد.

کد خبر: ۳۹۱۰۹۵

تاریخ : ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۰:۴۶

نوشته

محبی | شهرآرانیوز؛ رده‌بندی‌های سنی مندرج در کتاب‌های کودک‌ونوجوان، چندین دهه بر روی کتاب‌های کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ثبت شده بود. هدف از این کار کمک به مخاطبان در انتخاب کتاب‌های مناسب بود. اما طی چند سال گذشته، بسیاری از کارشناسان حوزه ادبیات و تعلیم و تربیت کودک و نوجوان، با در نظر گرفتن تغییرات نظام آموزشی و همچنین تغییرات نسلی و دانشی این قشر، بر لزوم ارائه دسته‌بندی جدید سنی بر کتاب‌های کانون پرورشی و البته دیگر ناشران تأکید می‌کردند.

انتقادی که وجود داشته و دارد، درواقع، این است که تقسیم‌بندی‌ها صرفا نباید بر اساس بازه سنی باشد و بیش از آن، توجه به روان‌شناسی رشد اهمیت دارد. کودکان نیز، در هر سن، مرحله خاصی از رشد شناختی و زبانی را تجربه می‌کنند. تهیه کتاب‌های مناسب با در نظر گرفتن این موضوع، می‌تواند مکمل خوبی برای تکمیل رشد دوره‌های مختلف کودک باشد.

در دسته‌بندی جدید کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، گروه‌های سنی چنین نام‌گذاری شده است:

نوزاد: ۰+

نوگام: ۲+

نوباوه: ۴+

نوجوان: ۷+

نونهال: ۹+

نونگاه: ۱۲+

نوجوان و اولیای تربیتی، مربیان و پژوهشگران: ۱۵+

در این ساختار جدید، کمترین سن لازم برای مطالعه، پشت جلد کتاب‌ها درج شده است و سقفی برای هر گروه سنی تعیین نشده، بلکه فقط ابتدای آن اعلام شده است.

اما در گذشته و براساس رده‌بندی‌های سابق سنی کانون، گروه «الف» شامل کودکان پیش از دبستان می‌شد، اما بیشتر آثار منتشرشده به‌صورت عمده به کودکان ۴ تا ۷ سال اختصاص داشت و تعداد آثار مناسب برای کودکان ۰ تا ۴ سال انگشت‌شمار بود که اکنون این رده‌بندی به سه دسته «نوزاد»، «نوگام» و «نوباوه» تقسیم شده است. همچنین، مخاطب گروه‌های سنی «ب» (۷ سال به بالا)، «ج» (۹ سال به بالا)، «د» (۱۱ سال به بالا)، «ه» (۱۴ سال به بالا) و «اولیای تربیتی کودکان و نوجوانان» در نظر گرفته شده بود.

این تغییرات پس از بررسی در شورای عالی کتاب کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تصویب شده است. اکنون، در پشت جلد کتاب‌های جدید کانون جدولی افقی طراحی شده که هر خانه آن به یکی از رده‌بندی‌های سنی اختصاص دارد و گروه سنی کتاب مورد نظر با رنگ سبز تعیین می‌شود.

نگاهی به مراحل رشد شناختی کودک

یکی از نظریه‌های جامع، درباره طبیعت و تکامل هوش انسانی، نظریه پیاژه (برگرفته از نام ژان پیاژه، روان‌شناس) است. این نظریه که به ۴ مرحله کلیدی تقسیم شده است توضیح می‌دهد که کودکان چگونه در طول زمان توانایی‌های ذهنی و فکری خود را رشد می‌دهند. البته هرکدام از این مراحل، خود، زیرمجموعه‌هایی نیز دارد. با این وجود، بد نیست نگاهی به بنیاد این تقسیم‌بندی داشته باشیم.

۱-مرحله حسی -حرکتی (تولد تا دوسالگی): کودک دنیای خود را با حواس و فعالیت‌های حرکتی می‌شناسد.

۲-مرحله پیش‌عملیاتی (دوتا هفت‌سالگی): کودک از نماد‌ها استفاده می‌کند و بر اساس آنها می‌اندیشد.

۳-مرحله عملیات عینی (هفت تا یازده‌سالگی): کودک توانایی انجام اعمال منطقی را پیدا می‌کند.

۴-مرحله عملیات صوری (یازده سالگی به بعد): کودک توانایی تفکر انتزاعی را کسب می‌کند.

{$sepehr_key_187426}

شش‌خان خرید

هنگام خرید کتاب مناسب، به غیر از رده‌بندی سنی، به چه نکاتی توجه کنیم؟

هرچند برای تهیه کتاب مناسب برای کودکان و نوجوانان، توجه به گروه‌بندی سنی و روان‌شناختی ضرورت دارد، با این حال، بد نیست خودمان هم در زمان خرید کتاب چند نکته را مدنظر داشته باشیم تا بهترین انتخاب را داشته باشیم.

بررسی محتوای کتاب

محتوای کتاب را بررسی کنید. موضوعات، پیچیدگی زبان و سطح داستان باید با سن و مرحله رشد کودک هماهنگ باشد.

مشاوره با متخصصان

کتاب‌داران، معلمان و متخصصان ادبیات کودک می‌توانند منابع مفیدی برای توصیه کتاب‌های مناسب برای سنین مختلف باشند. آنها معمولا با کتاب‌های جدید و محبوب آشنا هستند و می‌توانند به انتخاب کتاب‌های مناسب برای هر گروه سنی کمک کنند.

کیفیت محتوا، نه فقط پیام

بسیاری از والدین همیشه دنبال این هستند تا کتابی که برای فرزندشان تهیه می‌کنند حتما دربرگیرنده یک یا چند نکته آموزشی نیز باشد، اما به گفته برخی از کارشناسان این نکته ضرورتی ندارد. کودک شما می‌تواند فقط کتاب بخواند و از قصه و محتوای آن لذت ببرد.

عکس‌های متنوع و جذاب

تصویرگری خوب به کودک کمک می‌کند داستان را بهتر بفهمد، شخصیت‌ها و احساساتشان را درک کند و ارتباط عمیق‌تری با کتاب بگیرد. رنگ‌های مناسب، خط خوانا و صفحه‌آرایی جذاب باعث می‌شود کودک خسته نشود و با اشتیاق بیشتری سراغ خواندن کتاب برود.

زبان و ترجمه

زبان روان و متناسب با سن باعث می‌شود کودک یا نوجوان بدون زحمت با داستان همراه شود و از خواندن لذت ببرد، نه اینکه مدام درگیر کلمات سخت یا جمله‌های سنگین شود. در کتاب‌های ترجمه‌شده، مترجم نقشی کلیدی دارد. ترجمه ضعیف می‌تواند ریتم، طنز و احساس داستان را از بین ببرد و ارتباط خواننده با کتاب را قطع کند.

اعتبار ناشر و نویسنده

نویسنده‌ها و ناشر‌هایی که به‌طور تخصصی در حوزه کودک و نوجوان فعالیت می‌کنند، با زبان، نیاز‌ها و حساسیت‌های این گروه سنی آشناترند و معمولا آثار سنجیده‌تری تولید می‌کنند. انتخاب کتاب از ناشر‌های معتبر ریسک محتوای نامناسب یا غیرجذاب را کمتر و خیال والدین را راحت‌تر می‌کند.