گفت‌و‌گو با تهیه کنندگان مشهدی سریال «۰۲۴» | روایتی تأثیرگذار از تلاش مردم در جنگ

سریال تلویزیونی «۰۲۴» به کارگردانی علیرضا محمدی روزبهانی و تهیه کنندگی مجتبی خیاط احسانی و هاشم مسعودی دو هنرمند مشهدی این روزها درحال پخش از شبکه یک سیماست.

کد خبر: ۳۹۲۷۴۰

تاریخ : ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ - ۰۷:۳۴

نوشته

شکیبا افخمی راد | شهرآرانیوز؛ سریال تلویزیونی «۰۲۴» به کارگردانی علیرضا محمدی روزبهانی و تهیه کنندگی مجتبی خیاط احسانی و هاشم مسعودی دو هنرمند مشهدی این روز‌ها درحال پخش از شبکه یک سیماست. مجموعه‌ای ۲۱ قسمتی با محوریت دوران جنگ هشت ساله که در شهرک دفاع مقدس و با بازسازی محله‌های دهه ۶۰ در گروه تاریخی سیمافیلم تولید شده است.

«۰۲۴» به ماجرای ساخت قایق‌های عساکره می‌پردازد؛ ابتکاری که در دل جنگ و توسط گروهی از جوانان نخبه و خلاق شکل گرفت. قایق‌هایی که بعد‌ها با عنوان «قایق عاشورایی» شناخته شدند و نقش مهمی در عملیات‌های نظامی ایفا کردند.

در فهرست بازیگران این سریال هم چهره هایی، چون نیما نادری، هادی دیباجی، جعفر دهقان، حمیرا ریاضی، بهرام ابراهیمی، امید روحانی و حمیدرضا هدایتی دیده می‌شود. ما هم زمان با روی آنتن رفتن سریال «۰۲۴» به سراغ دو تهیه کننده آن رفته‌ایم و با آن‌ها درباره مراحل تولید این سریال و دلیل پرداختن به قایق‌های عساکره گفت‌و‌گو کرده‌ایم که در ادامه ماحصل آن را می‌خوانید.

نمایش لایه‌های پنهان دفاع مقدس

هاشم مسعودی درباره ایده اولیه ساخت سریال ۰۲۴‌ می‌گوید: ما سال‌ها پیش درجریان پژوهش‌ها و مصاحبه‌هایی که با رزمندگان خراسانی در مجموعه شمسه فیلم انجام می‌دادیم به سوژه قایق‌های کندرو عساکره رسیدیم. قایق‌هایی که امکان شلیک از روی هور و آب را برای رزمنده‌ها فراهم کردند. در آن سال‌ها چند مستند در این باره ساخته شد تا اینکه سیما فیلم از ما برای ساخت یک سریال دفاع مقدسی ایده خواست و تصمیم بر آن شد تا سریالی با محوریت قایق‌های عساکره نیز ساخته شود.

او ادامه می‌دهد: ما در مجموعه شمسه فیلم علاقه‌مند هستیم به قصه آدم‌های معمولی بپردازیم که توانسته‌اند گره‌ای از زندگی مردم ایران باز کنند. از همین رو سریال «تانک خورها» و سپس «۰۲۴» را ساختیم. ما در سریال تانک خور‌ها قصه آدم‌های معمولی که تانک‌ها را تعمیر می‌کردند، روایت کردیم و در سریال ۰۲۴ به سراغ صنف دیگری از کاسب‌های محلی رفتیم.

مسعودی که پرداختن به لایه‌های پنهان دوران دفاع مقدس از جمله ساخت وساز و انجام کار‌های مهندسی را جذاب می‌داند بیان می‌کند: آقای حمامی و برادرانشان در مشهد در محله امام هادی (ع) کابینت سازی داشتند. آن‌ها در زمان جنگ هشت ساله با خلاقیت خود توانستند پلاتینگ برد و قایق عساکره را طراحی کنند. پرداختن به این موضوع که بسیاری از آن بی اطلاع هستند قطعا برای مخاطبان جذاب است.

این تهیه کننده درباره قایق‌های عساکره توضیح می‌دهد: در عملیات‌های هوری که آب محور بودند، شلیک از وسط آب برای رزمنده‌ها مسئله بود، از همین رو قایق‌های عساکره طراحی شدند. همان زمان هم بی بی سی اعلام می‌کند که ایرانی‌ها درحال ساخت قایق تندرو در بندرعباس هستند در صورتی که ایرانی‌ها داشتند قایق کندرو می‌ساختند، قایقی که بتوانند از روی آن شلیک کنند. درنهایت درفاصله یک ساله عملیات خیبر تا بدر حدودا ۷۰۰ قایق ساخته شد تا در عملیات بدر و عملیات‌های بعد از آن استفاده شوند.

مسعودی که جنگ را به مثابه زندگی می‌داند، درباره اهمیت پرداختن به سوژه‌هایی مثل قایق عساکره بیان می‌کند: زندگی هر شخصی لایه‌ها و ابعاد مختلفی دارد و گروه‌های مختلفی در پیشبرد آن نقش دارند. دفاع مقدس و جنگ هم از همین شکل است. یعنی وقتی جنگ پیش می‌رود که همه ابعاد مختلف اجتماعی و سیاسی فرهنگی درگیرش باشند. از همین رو ما می‌خواستیم نشان دهیم مردم محلی مثل مکانیک ها، کابینت ساز‌ها و جوشکار‌ها چقدر می‌توانند در پیشبرد اهداف جنگ و اتفاقات جامعه تأثیرگذار باشند.

او باور دارد مردم با دیدن این سریال با ابعاد مختلف دفاع مقدس آشنا و متوجه می‌شوند چقدر تأثیرگذار هستند.

استفاده از لهجه مشهدی

مسعودی درباره اینکه تا چه میزان در سریال «۰۲۴» به واقعیت وفادار مانده‌اند می‌گوید: قصه وام گرفته از واقعیت است، اما عین به عین واقعیت نیست. در سریال تمام اسم‌ها و همچنین موقعیت جغرافیای زندگی شخصیت‌ها تغییر کرده است.

درواقعیت محل زندگی شخصیت‌های اصلی مشهد بوده، اما از آنجایی که رسانه ملی می‌خواست نگاه سریال جامع‌تر باشد و همه مردم ایران را دربربگیرد، تصمیم گرفتیم به شهر مشخصی اشاره نکنیم. البته با این وجود در «۰۲۴» کاراکتر‌هایی داریم که با لهجه مشهدی صحبت می‌کنند. او ادامه می‌دهد: ما در کنار داستان اصلی یک قصه عاشقانه هم روایت می‌کنیم، همچنین به ماجرای رختشورخانه زنان اندیمشک و برخی اتفاقات کمتر دیده شده دیگر از دفاع مقدس هم می‌پردازیم.

مسعودی درباره انتخاب عنوان ۰۲۴ برای سریال نیز بیان می‌کند: رمزی که در زمان ساخت قایق‌ها در نامه‌ها و بیسیم‌ها استفاده می‌شد ۰۲۴ بود که به فاصله ۲۴ کیلومتری تا خط دشمن اشاره دارد. اما بعدتر، چون احتمال می‌دادند این رمز فاش بشود، اسم قایق‌ها را عساکره می‌گذارند که به حاج علی عساکره از بومیان خوزستان و مسئول ادوات دفاع مقدس منطقه برمی گردد.

این تهیه کننده مشکلات مالی را به عنوان مهم‌ترین چالش خود در ساخت سریال «۰۲۴» مطرح می‌کند و در این باره می‌گوید: مدیریت کردن هزینه‌های ساخت سریال به واسطه تورم‌های لحظه به لحظه‌ای که در کشور وجود دارد، بسیار سخت بود، ویژه برای سریالی مثل «۰۲۴» که به بازسازی فضای دهه ۶۰ هم نیاز داشت.

قصه‌ای از پیشرفت

مجتبی احسانی دیگر تهیه کننده سریال «۰۲۴» با اشاره به هدف اصلی قهرمان قصه برای ساخت قایقی مختص عملیات در هور بیان می‌کند: قصه ما برداشتی آزاد از یک واقعه تاریخی است. از همین رو در انتهای هر قسمت، مستندی ۲ تا ۳ دقیقه‌ای از افرادی که در ساخت قایق‌های عساکره دخیل بوده‌اند پخش می‌شود و آن‌ها درباره اتفاقاتی که در آن دوران رخ داده توضیح می‌دهند.

او درباره خلاصه داستان این سریال نیز می‌گوید: یونس که شخصیت اصلی داستان ما است می‌خواهد ازدواج کند و به منطقه برود. او که فردی مهندس و فنی است برای حل مشکل عملیات‌های آبی و طراحی یک قایق فراخوانده شده است. در ابتدا خانواده همسر یونس با رفتنش به منطقه مخالفت می‌کنند، اما در نهایت همسرش با او به جبهه می‌رود و در رختشورخانه پشتیبان جنگ مشغول به فعالیت می‌شود تا نزدیک شوهرش باشد.

درواقع ما در «۰۲۴» درکنار یک قصه از پیشرفت، یک قصه خانوادگی و دارم هم داریم. احسانی درباره تفاوت «۰۲۴» با دیگر آثار تصویری مرتبط با جنگ هشت ساله بیان می‌کند: ۰۲۴ از معدود آثاری است که در حوزه فعالیت‌های مهندسی و فنی دوران دفاع مقدس ساخته شده، این سریال به فضای پشتیبانی از جنگ و عملیات می‌پردازد.

این تهیه کننده ادامه می‌دهد: ما آثار کمی داشتیم که به افتخارات، ابتکارات، ابداعات و پیشرفت‌هایی که جوانان در دوران دفاع مقدس داشته‌اند بپردازند. شاید این اتفاق در مستند و آثار سینمایی رخ داده باشد، اما ما سریال با این محوریت نداشتیم.

به گفته او بیشتر آثار مرتبط با دفاع مقدس به معرفی یک شخصیت شناخته می‌پردازند یا یک عملیات خاص را روایت می‌کنند، ولی در «۰۲۴» مخاطب با آدم‌های معمولی قهرمان روبه رو می‌شود. افرادی ناشناخته که دست به دست هم دادند تا گره‌ای از جنگ را باز کنند.

احسانی باور دارد سریال «۰۲۴» می‌تواند پیوندی میان تاریخ معاصر دفاع مقدس و اوایل انقلاب با جوانان امروز ایجاد و آن‌ها را از یکسری وقایع هویت ساز آگاه کند. به گفته او اگر جوانان به تماشای این سریال بنشینند، متوجه خواهند شد که می‌توان با کلید واژه «ما می‌توانیم» کار‌های زیادی حتی در نداشتن‌ها انجام داد.

این تهیه کننده ادامه می‌دهد: قایق‌های عساکره، ساختاری پیچیده ندارند، اما چگونگی اجرایی شدن ایده ساخت آن‌ها می‌تواند الگویی برای جوانان باشد.

احسانی که مهم‌ترین پیام سریال را اهمیت اتکا به توانایی‌های خود می‌داند بیان می‌کند: ما الان داریم نتیجه تلاش هایمان در دوران دفاع مقدس را در پیشرفت‌های حاصل شده در فضا‌های نظامی کشور می‌بینیم. برای مثال قایق‌های عساکره نمونه اولیه قایق‌های تندرویی است که الان سپاه استفاه می‌کند.

او همچنین یادآور می‌شود که علی حمامی طراح قایق‌های عساکره، یک نمونه با اندازه واقعی از این قایق‌ها را برای استفاده در سریال دوباره ساخته است.

{$sepehr_key_189294}

فیلم برداری هم زمان با جنگ ۱۲ روزه

احسانی درباره چالش‌های ساخت سریال «۰۲۴» نیز می‌گوید: ما اوایل زمستان ۱۴۰۳ پیش تولید و از اواسط بهمن فیلم برداری این کار را شروع کردیم که تا اواخر تیر طول کشید. از همین رو در زمستان، سردی هوا کارمان را سخت کرد و در بهار پشه‌های فراوانی که در کنار برکه و هور شهرک دفاع مقدش بودند، دردسرساز شد.

او ادامه می‌دهد: ما مشغول فیلم برداری صحنه‌های رختشورخانه با حضور بازیگران زن و کودک بودیم که جنگ دوازده روزه شروع شد، از این رو مجبور شدیم چند روزی کار را تعطیل کنیم، اما هنوز جنگ تمام نشده بود دوباره فیلم برداری را شروع کردیم تا بتوانیم ضبط را به اتمام برسانیم.

این تهیه کننده که باور دارد به ازای هر یک نفر حاضر در دفاع مقدس می‌توان یک اثر تصویری تولید کرد، بیان می‌کند: ما در سریال «۰۲۴» درگیر فضای عملیاتی و جنگی نمی‌شویم و بیشتر بر روی زندگی شخصیت اصلی و مسائل و مشکلاتش در رابطه با ساخت قایق و همچنین مقابله او با یک نفوذی که سعی می‌کند به روند کار آسیب بزند، می‌پردازیم.

درواقع می‌توان گفت «۰۲۴» با نگاهی اجتماعی امنیتی به دفاع مقدس پرداخته است. احسانی درباره ارتباط این سریال با مشهد نیز می‌گوید: در سریال به اینکه شخصیت‌های اصلی مشهدی هستند اشاره نمی‌شود، ولی مخاطب از مستند‌های پایانی هر قسمت متوجه خواهد شد که اصالت طراحان و افراد دخیل در ساخت قایق عساکره به مشهد برمی گردد.