مجتمع «شوق زندگی» مشهد؛ سایبانی بر سر آسیب‌دیدگان اجتماعی

معاون دادستان و سرپرست مجتمع شوق زندگی مشهد در گفت‌و‌گو با شهرآرا به تشریح عملکرد این مجموعه پرداخت.

کد خبر: ۴۱۰۰۷۴

تاریخ : ۰۷ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۰:۴۶

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ در سال‌های اخیر، فرایند رسیدگی به مسائل حقوقی و اجتماعی با رویکردی نوین دنبال می‌شود. مسیری که بتواند سازوکاری همراه با القای حس آرامش و امنیت و با همه حساسیت‌های حقوقی برای اقشار آسیب‌پذیر طی شود. در همین راستا در شهر مشهد نیز نخستین مدل جامع خدمات حقوقی واجتماعی طراحی و اجرا شد.

شکل‌گیری مجتمع «شوق زندگی» پاسخی نوآورانه به این نیاز بود. مرکزی که نه‌تنها ساختاری جدید در ارائه خدمات حمایتی فراهم کرده، بلکه با طراحی محیطی آرام، حضور دستگاه‌های مختلف در یک مکان، بهره‌گیری از نیرو‌های متخصص و اتکا به شبکه گسترده‌ای از فعالان اجتماعی، تجربه‌ای متفاوت و انسانی‌تر برای مراجعان ایجاد کرده است.

نوآوری‌های این مجتمع از اصلاح فضا‌های داخلی و ایجاد واحد‌های تخصصی گرفته تا طراحی تریاژ‌های اجتماعی، تولید بسته‌های حمایتی و بازی‌های آموزشی، نشان می‌دهد که یک مدل موفق، زمانی اثرگذار می‌شود که هم‌زمان به نیاز‌های واقعی مردم، شرایط روانی مراجعان و تعامل نهاد‌های رسمی و مردمی توجه داشته باشد. موضوعی که محور گفت‌وگوی شهرآرا با معاون دادستان و سرپرست مجتمع شوق زندگی مشهد با محوریت دستاورد‌های سال ۱۴۰۴ و چشم‌انداز پیش رو در سال ۱۴۰۵ است.

مدلی نو و قابل توسعه به کشور

معاون دادستان و سرپرست مجتمع شوق زندگی مشهد در ابتدای سخنان خود با اشاره به جایگاه ویژه شهر مشهد در شکل‌گیری مجتمع‌های قضایی‌حمایتی، بیان کرد: استان خراسان رضوی افتخار دارد که مبدع نخستین مدل ارائه خدمات حقوقی و اجتماعی یکپارچه در کشور است.

این مدل که در مجتمع «شوق زندگی» اجرا شده، پیش از این در کشور سابقه نداشت و توسط دادگستری خراسان رضوی طراحی، اجرا و در طول زمان تکمیل و توسعه داده شد. هدف اصلی این الگو آن است که با نگاهی کارشناسانه و اجتماعی به موضوعات مرتبط با آسیب‌های اجتماعی، به‌ویژه در حوزه اقشار آسیب‌پذیر، خدمات حقوقی و اجتماعی را به طور هم‌زمان و هماهنگ ارائه دهد.

به گفته نیره عابدین‌زاده در گذشته بسیاری از امور مرتبط با آسیب‌های اجتماعی صرفا بر اساس قوانین عمومی مانند قانون امور حسبی، مقررات قانون مدنی، قانون مجازات و آیین دادرسی‌ها انجام می‌شد. اما در عمل مشخص شد که بخشی از نیاز‌های جامعه که مسائل حقوقی و اجتماعی آنها به هم گره خورده است، فقط با یک مدل چندبخشی و مشترک قابل پاسخگویی است. به همین دلیل مدل مجتمع «شوق زندگی» شکل گرفت. مدلی که در آن میز خدمت مشترک حقوقی، اجتماعی، دولتی و مردمی در کنار یکدیگر فعالیت می‌کنند.

رسیدگی به اقشار آسیب‌پذیر فراتر از ساختار‌های سنتی

وی افزود: مجتمع شوق زندگی تلاش دارد خدمات خود را به‌طور ویژه به اقشار آسیب‌پذیر ارائه دهد. بخش درخور توجهی از مخاطبان این مجتمع را افراد زیر ۱۸سال، کودکان و نوجوانان، زنان و دختران آسیب‌دیده یا در معرض آسیب اجتماعی، سالمندان، معلولان و افراد محجور تشکیل می‌دهند. ارائه خدمات به این گروه‌ها نیازمند محیطی متفاوت از ساختار‌های سنتی قضایی است؛ به همین دلیل از ابتدا تلاش شد فضایی منعطف و انسانی‌تر طراحی شود.

معاون دادستان و سرپرست مجتمع شوق زندگی مشهد در ادامه اظهار کرد: حتی در طراحی معماری داخلی مجتمع نیز این نگاه رعایت شده است. از چیدمان فضا، رنگ‌بندی محیط، طراحی میز قاضی، محل استقرار مددکاران اجتماعی و روان‌شناسان گرفته تا نحوه نشستن مراجعان و امکانات رفاهی برای آنان. همه این موارد با هدف کاهش فشار روانی مراجعان و ایجاد محیطی امن و آرام برای افرادی که اغلب در شرایط دشوار اجتماعی قرار دارند طراحی شده است.

۴۰ مؤسسه مردم‌نهاد و ۲۵۰۰ فعال اجتماعی

وی افزود: یکی از اصول مهم در فعالیت مجتمع شوق زندگی، جلوگیری از موازی‌کاری با دستگاه‌های اجرایی است. به همین منظور نمایندگان دستگاه‌های مختلف دولتی در این مجتمع مستقر شده‌اند تا خدمات به طور هماهنگ ارائه شود. از جمله این دستگاه‌ها می‌توان به آموزش و پرورش، سازمان بهزیستی، کمیته امداد، بنیاد شهید و امور ایثارگران و شهرداری اشاره کرد.

در کنار این نهاد‌های دولتی، مؤسسات مردم‌نهاد نیز نقش بسیار مهمی در این ساختار ایفا می‌کنند. درحال‌حاضر حدود ۴۰مؤسسه مردم‌نهاد و بیش از ۲۵۰۰فعال اجتماعی در مجتمع شوق زندگی فعالیت دارند. این فعالان اجتماعی به‌عنوان «سایبان‌های حمایتی» شناخته می‌شوند و درحقیقت بازوان اجتماعی دادستانی برای حمایت از اقشار آسیب‌پذیر محسوب می‌شوند.

سایبان‌هایی برای حمایت از اقشار آسیب‌پذیر

عابدین‌زاده تأکید کرد: در این مسیر، دادستان در قبال اقشار آسیب‌پذیر فقط نقش قضایی ندارد، بلکه نقش حمایتی و دفاعی نیز ایفا می‌کند. در مجتمع شوق زندگی تلاش شده است مؤسسات مردم‌نهاد در قالب مجموعه‌هایی با عنوان «سایبان» سازمان‌دهی شوند تا علاوه‌بر تخصصی‌شدن فعالیت‌ها، رقابت میان آنها به رفاقت و همکاری تبدیل شود.

از جمله این سایبان‌ها می‌توان به سایبان مهر، سایبان ندای مهر، سایبان همدلی، سایبان جوانان و سایبان سراج اشاره کرد که هر کدام در حوزه‌ای تخصصی فعالیت می‌کنند.

وی تصریح کرد: یکی از اصول اساسی فعالیت مجتمع، حفظ و تقویت بنیان خانواده است. مداخله در آسیب‌های اجتماعی اگر با دقت و ظرافت انجام نشود، ممکن است به فروپاشی خانواده منجر شود. به همین دلیل در مجتمع شوق زندگی تلاش شده است خدمات به‌گونه‌ای ارائه شود که ضمن حمایت از فرد آسیب‌دیده، ساختار خانواده نیز حفظ و تقویت شود.

اگر کودکی مورد حمایت قرار می‌گیرد، هم‌زمان وضعیت مادر، پدر یا سایر اعضای خانواده نیز بررسی می‌شود. ممکن است برای مادر برنامه حمایتی جداگانه در نظر گرفته شود یا در صورت وجود مشکلات روانی برای پدر، خدمات درمانی فراهم شود. به این ترتیب خدمات ارائه‌شده در این مجتمع به‌صورت شبکه‌ای و درهم‌تنیده انجام می‌شود.

معاون دادستان و سرپرست مجتمع شوق زندگی مشهد در ادامه به برنامه‌های سال۱۴۰۵ اشاره کرد و گفت: نوآوری‌های ساختاری و محیطی در مجتمع شوق زندگی یکی از این برنامه‌هاست. طراحی و معماری داخلی مجتمع در طول سال‌ها ثابت نمانده و هر سال با توجه به نوع مخاطبان، تغییراتی در چیدمان، رنگ‌بندی، فضا‌های مشاوره و حتی ابزار‌های ارائه خدمت اعمال شده است. یک فضای ثابت و بدون تغییر به‌مرور زمان کارکنان و مراجعان را دچار رکود و خستگی می‌کند؛ بنابراین بخشی از نوآوری‌های سال۱۴۰۵ نیز ادامه همین روند و به‌روزرسانی محیط خدمت‌رسانی است.

سازوکار‌های تخصصی در برنامه‌ها

وی افزود: از دیگر برنامه‌های سال جدید، توسعه سازوکار‌های تخصصی «غربالگری اولیه» است. موارد ورودی به دو حوزه تقسیم شده‌اند: حوزه بزهکاری نوجوانان، حوزه بزه‌دیدگی (کودکان، سالمندان، معلولان و افراد در معرض خطر) برای هر حوزه «تریاژ» مخصوص طراحی شده است؛ یعنی قبل از ورود پرونده به فرایند قضایی، ابتدا موضوع از منظر اجتماعی بررسی می‌شود.

بسیاری از موارد ممکن است اصلا نیازمند مداخله قضایی نباشند و با یک مداخله اجتماعی مناسب حل شوند. این غربالگری باعث می‌شود «قضایی‌شدن غیرضروری» پرونده‌ها، طولانی‌شدن روند رسیدگی‌ها و علت‌های ریشه‌ای و اجتماعی مسئله سریع‌تر تشخیص داده شود. دو فرم متفاوت ارزیابی برای دو تریاژ طراحی شده و این بخش از نوآوری‌های مجتمع شوق زندگی محسوب می‌شود.

{$sepehr_key_207694}

کاهش ارجاع اقشار آسیب‌پذیر به کلانتری‌ها

عابدین‌زاده در ادامه به کاهش ارجاع اقشار آسیب‌پذیر به کلانتری‌ها اشاره و اظهار کرد: در گذشته برای تکمیل تحقیقات برخی پرونده‌ها ناگزیر بودیم که ارباب‌رجوع، به‌ویژه زنان و کودکان آسیب‌دیده را به کلانتری‌ها ارجاع دهیم. اما این امر برای بسیاری از مراجعان اضطراب‌زا بود.

به همین دلیل در مجتمع شوق زندگی یک «واحد تحقیقات تخصصی» ایجاد شد که توسط مددکاران و روان‌شناسان خانم اداره می‌شود. این واحد کار‌های مقدماتی تحقیقاتی‌ای را که معمولا در کلانتری انجام می‌شد، در همان مجتمع و در فضایی امن و آرام انجام می‌دهد. نتایج این اقدام بسیار مثبت بوده است.

تولید ایده‌ها و پک‌های حمایتی‌اجتماعی

وی افزود: از دیگر برنامه‌های نوآورانه مجتمع در سال جدید، تولید «پک‌های حمایتی‌اجتماعی» است. این پک‌ها شامل پیام‌های کوتاه، کاربردی و قابل فهم از سوی کارشناسان هستند که برای افراد درگیر بحران‌های اجتماعی تهیه شده‌اند؛ افرادی که معمولا تمرکز مطالعه کتاب یا تماشای سخنرانی‌های طولانی را ندارند. در کنار این بسته‌ها، تولید «بازی‌های آموزشی حقوقی» برای نوجوانان نیز آغاز شده است.

نوجوانان Z و نسل آلفا با روش‌های سنتی آموزش ارتباط نمی‌گیرند، بنابراین یادگیری قوانین و مهارت‌های تصمیم‌گیری از طریق بازی و کارت‌بازی طراحی شده است. در این بازی‌ها نوجوان با یک موقعیت مخاطره‌آمیز روبه‌رو می‌شود و باید از میان گزینه‌های مختلف، راه درست را انتخاب کند.

هر انتخاب پیامد دارد و نوجوان بدون اجبار، مسیر درست را یاد می‌گیرد. معاون دادستان و سرپرست مجتمع شوق زندگی مشهد در ادامه تأکید کرد: در سال۱۴۰۵ چند سایبان حمایتی جدید نیز به مجموعه اضافه خواهد شد تا دامنه خدمات به اقشار بیشتری برسد. همچنین افزایش نیرو‌های متخصص و گسترش دسترسی مردم به خدمات مجتمع، از برنامه‌های مهم سال جدید است.