همدلی را از قرآن بیاموز | چرا خداوند مومنان را با واژه «برادر» به هم گره زده است؟

یکی از ویژگی‌هایی که اسلام را دین برتر می‌داند و بین پیروان آن با پیروان دیگر ادیان و مکاتب، فاصله معنادار ایجاد کرده است، غلبه روح جمعی و دیگرخواهی درمقابل فردگرایی و خودخواهی است.

کد خبر: ۴۱۳۲۰۳

تاریخ : ۱۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۰۹:۵۳

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ یکی از ویژگی‌هایی که اسلام را دین برتر می‌داند و بین پیروان آن با پیروان دیگر ادیان و مکاتب، فاصله معنادار ایجاد کرده است، غلبه روح جمعی و دیگرخواهی درمقابل فردگرایی و خودخواهی است. این‌طور نیست که در اسلام، دین محدود به سجاده و چهاردیواری‌های شخصی شود، بلکه اسلام در خوشی و ناخوشی، نسخه همدلی و همراهی را تجویز می‌کند که تجربه متفاوتی از زندگی را به انسان هدیه می‌دهد.

قرآن از ما همدلی می‌خواهد

همدلی، یکی از فضایل اخلاقی مهم در اسلام است که در آیات قرآن کریم به اشکال مختلف به آن اشاره می‌شود. این مفهوم نه‌تنها در روابط فردی، بلکه در ساختار اجتماعی و تعاملات انسانی نیز نقش بسیار کلیدی دارد؛ برای همین هم قرآن کریم به روش‌های مختلف، مؤمنان را به مهربانی و گذشت، یاری‌رسانی به نیازمندان و ایجاد وحدت و برادری میان انسان‌ها، دعوت می‌کند و همدلی را نشانه ایمان می‌داند.

بدگمان نباشیم!

در مسیر همدلی، بعد از نیت که اهمیت بسیاری دارد، این عمل ماست که به طرق مختلف، می‌تواند به تحقق جامعه همدل کمک کند. ازجمله راه‌های همدلی، پرهیز از ظن و بدگمانی نسبت‌به یکدیگر است که مثل موریانه، انسجام و وحدت را از درون می‌خورد و از بین می‌برد. برای آنکه همدلی بین افراد جامعه ایجاد و تقویت شود، باید حسن‌ظن و خوش‌گمانی را جایگزین بدگمانی کنیم. آیات قرآن نیز ما را از هرگونه بدگمانی نسبت‌به هم نهی می‌کند و می‌گوید اعمال و رفتار یکدیگر را نیک و خوب تعبیر کنید.

بخشش، غنیمت است نه زیان

مرور سیره معیشتی امام‌رضا (ع)، نشان می‌دهد که حضرت، خود در کمک به دیگر مؤمنان پیشتاز بودند. مطابق روایتی مشهور، ایشان در دوره حضورشان در مرو و یکی از روز‌های عرفه، تمام دارایی خود را میان گرفتاران و مستمندان تقسیم کردند. در این روایت آمده است که امام (ع) به فضل‌بن‌سهل، وزیر ارشد مأمون که با اطلاع از این اقدام، آن را نوعی زیان تلقی کرده بود، فرمودند: «آنچه بخشیدم، غنیمت بود و نه زیان. من به‌وسیله آن، پاداش و کرامتی را خریداری کردم.» (ابن شهرآشوب، ج۴، ص۳۶۰)

انصاف داشته باشیم

از جلوه‌های مهم همدلی در آموزه‌های دینی، داشتن عدل و انصاف در برخورد با دیگران است. انصاف یعنی نادیده گرفتن برخی حقوق خود و ایثار برای جلب رضایت دیگران که همدلی را به‌شدت در جامعه تقویت می‌کند؛ اگر افراد جامعه فراتر از عدل، باانصاف با دیگران رفتار کنند، جامعه‌ای همدل ایجاد می‌شود و انسان‌ها به یکدیگر، گرایش و محبت قلبی بیشتری پیدا می‌کنند و این محبت، مسیر رسیدن به بسیاری از اهداف والای انسانی‌اجتماعی را فراهم و هموار می‌کند؛ برای همین هم قرآن، عدالت و انصاف را عامل قوام جامعه و سد تنش و اختلاف می‌داند و تأکید می‌کند: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ...» (سوره نساء، آیه ۱۳۵).

مؤمنان، باهم برادرند

آیات متعدد به شیوه‌های مختلف، ضرورت همدلی را مطرح و برکات آن را بیان می‌کنند؛ مثل آیه۱۰ سوره حجرات. خداوند در این آیه می‌فرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَه فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ...» این آیه به برادری میان مؤمنان، اشاره و همدلی و اتحاد را اساس یک جامعه سالم معرفی می‌کند. آیه۷۱، سوره توبه نیز که می‌فرماید «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ...»، با معرفی مؤمنان به‌عنوان دوست یکدیگر، بر یاری‌رسانی آنها به‌هم و توجه به امور و مشکلات یکدیگر تأکید می‌کند.

اخلاق خوب، همدلی است

اخلاق نیکو (حسن‌خلق) که در آموزه‌های قرآنی‌روایی به آن توصیه بسیار شده، از جلوه‌های مهم و اثرگذار همدلی است. گاه یک لبخند، یک روی خوش نشان دادن به دیگران و مهربانی کردن با افراد، در اجتماع دل‌ها و همدل شدن افراد، اعجاز می‌کند. قرآن کریم می‌فرماید: «وَ قُولُوا لِلنّاسِ حُسْناً وَ اَقیمُوا الصَّلوه وَ آتُوا الزَّکوه» (بقره، ۸۳) قرار گرفتن حسن‌خلق درکنار دستورات اساسی دین مثل نماز و زکات، اهمیت آن را نشان می‌دهد. دردمندان و نیازمندان همان‌قدر که به کمک مالی نیاز دارند، به اخلاق نیکو و همدلی ما نیز نیازمندند.

{$sepehr_key_211003}

برترین مردم

از جلوه‌های مهم همدلی و مواسات که ائمه معصوم (ع) نیز خود به آن، هم توصیه و هم عمل می‌کردند، مواسات و قرار دادن سهم برای فقرا از اموالمان است؛ چنان‌که حضرت امیرالمؤمنین (ع) شب‌ها به‌صورت ناشناس به فقرا سرکشی می‌کردند و برای آنها غذا می‌بردند و بعد از شهادت حضرت بود که مردم متوجه شدند آن ناشناس، خلیفه مسلمانان بوده است! امام‌رضا (ع) نیز در پاسخ به اینکه برترین مردم کیست، فرمودند: «آن‌که دیگران در زندگی او شریک باشند، بهترین زندگی و آن‌که دیگران در زندگی او شریک نباشند، بدترین زندگی را دارد.» (تحف‌العقول، ص۴۴۷)

درمان مشکلات اجتماعی با همدلی

علاوه‌بر پاداش و اجر معنوی، مرور آثار اجتماعی و روان‌شناسانه نیز نشان می‌دهد که همدلی، درمان بسیاری از درد‌ها و مشکلات ماست؛ مثل کاهش اضطراب و استرس. تحقیقات علمی نشان داده‌اند افرادی که سطح همدلی زیادی دارند، اضطراب کمتری را تجربه می‌کنند و احساس آرامش بیشتری دارند.

علاوه‌بر این، همدلی، روابط اجتماعی را تقویت می‌کند؛ چون مردم به کسی که احساسات و مشکلات آنها را درک می‌کند، بیشتر اعتماد می‌کنند و مهم اینکه همدلی، حس رضایت از زندگی و شادی درونی را نیز افزایش می‌دهد؛ در مسیر همدلی، ابتدا خود شخص احساس رضایت می‌کند. اینها همان چیز‌هایی است که ما برای سبک زندگی صحیح و حرکت در مسیر رسیدن به حیات طیبه به آنها نیاز داریم.