گفت وگو با مدیران و داوران در حاشیه رویداد بین المللی «سیمرغ» در مشهد | تجلی حماسه در کالبد نسل نو

حیاط خانه تاریخی داروغه در مشهد، در عصر‌های پایانی اردیبهشت ماه، حال وهوایی متفاوت داشت؛ فضایی که در آن تاریخ، روایت و زندگی روزمره مردم در کنار یکدیگر قرار گرفته بود.

کد خبر: ۴۱۶۴۱۰

تاریخ : ۳۱ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۳:۱۹

نوشته

احد مطبوعی | شهرآرانیوز؛ حیاط خانه تاریخی داروغه در مشهد، در عصر‌های پایانی اردیبهشت ماه، حال وهوایی متفاوت داشت؛ فضایی که در آن تاریخ، روایت و زندگی روزمره مردم در کنار یکدیگر قرار گرفته بود. دور تا دور حوض مرکزی این خانه قاجاری، خانواده ها، نوجوانان و علاقه‌مندان فرهنگ ایرانی نشسته بودند و با دقت اجرای شرکت کنندگان را تماشا می‌کردند؛ نوجوانانی که هر یک با صدایی رسا و بیانی پرانرژی، روایت‌هایی از شاهنامه فردوسی را بازگو می‌کردند؛ روایت‌هایی که قرن‌ها پیش سروده شده‌اند، اما هنوز می‌توانند مخاطب امروز را با خود همراه کنند؛ آن هم در روزگاری که هجمه‌های فرهنگی و تنوع رسانه‌های دیجیتال، ذائقه نسل نوجوان را نشانه گرفته است.

شهر مشهد، به عنوان پایتخت معنوی و خاستگاه حماسه‌های ایرانی، در روز‌های ۲۹ و ۳۰ اردیبهشت ماه میزبان رویدادی بود که به حافظه تاریخی ما جانی دوباره بخشید. نخستین رویداد بین المللی «سیمرغ» با محوریت نقالی و شاهنامه خوانی، فراتر از یک گردهمایی هنری، به مثابه جنبشی فرهنگی ظاهر شد تا ثابت کند اشعار حکیم توس هنوز هم تأثیرگذارترین ابزار برای پیوند دادن نسل امروز به ریشه‌های اصیل خویش است. این گزارش به بررسی ابعاد مختلف این رویداد و نقش کلیدی متولیان و کارشناسان در شکل گیری آن می‌پردازد.

کوششی برای حفظ میراث شاهنامه و نقالی

دبیر اجرایی رویداد «سیمرغ» با تأکید بر اهمیت ایجاد تجربه‌ای فرهنگی و مثبت برای نوجوانان، می‌گوید: امیدوارم این رویداد فرصتی باشد تا نوجوانان ما تجربه‌ای خوب و خاطره انگیز از حضور در یک برنامه فرهنگی داشته باشند.

محمد جهانپا نقش رسانه‌ها را به عنوان بازویی پرتوان برای دیده شدن این تلاش فرهنگی، بسیار حیاتی می‌داند و معتقد است بدون رسانه، بسیاری از فعالیت‌ها و استعداد‌های نوجوانان به درستی انعکاس نمی‌یابد. او ادامه می‌دهد: از ویژگی‌های متمایز رویداد سیمرغ، حضور پررنگ نوجوانانی از مناطق مختلف ایران است که نشان می‌دهد شاهنامه و نقالی متعلق به کل کشور و همه اقشار آن است، نه محدود به یک منطقه خاص.

وی به استفاده جدی از بستر‌های دیجیتال، مانند شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌هایی مثل آپارات، اشاره می‌کند که نقشی کلیدی در گسترش و دیده شدن اجرا‌های نوجوانان دارد، زیرا معتقد است: برای ارتباط با نسل امروز، داشتن حضور فعال در فضای مجازی ضروری است.

کم رنگ شدن نقالی و ضرورت بازنگری در نگرش‌ها

جهانپا درباره دلایل کاهش اهمیت و توجه به نقالی در چند دهه گذشته توضیح می‌دهد: یکی از اصلی‌ترین علل، تغییر سبک زندگی و ظهور رسانه‌های امروزی است که اوقات فراغت نسل جدید را به شدت تغییر داده و فضای کمتری برای هنر‌هایی که نیازمند حضور و تمرکز طولانی هستند، باقی گذاشته است.

او بیان می‌کند: نقالی هنری است که شنونده باید برای آن حضور ذهن و توجه طولانی مدت داشته باشد؛ امری که در مواجهه با رسانه‌های تصویری و دیجیتال کمتر فرصت آن فراهم می‌شود. با استفاده مناسب از بستر‌های نوین و نهادینه کردن آموزش، می‌توان این هنر را احیا و توسعه داد.

نقش حیاتی آموزش و حمایت‌های نهادی در احیای نقالی

جهانپا نهاد‌های فرهنگی و آموزشی را کلید احیای نقالی می‌داند و می‌گوید: آموزش شاهنامه خوانی و نقالی باید از مدارس و فرهنگ سرا‌ها آغاز شود تا کودکان و نوجوانان از سنین پایین با این هنر آشنا و به آن علاقه‌مند شوند. دبیر اجرایی رویداد «سیمرغ» ایجاد فضا‌های رقابتی بیشتر، راه اندازی باشگاه‌های تخصصی، خانه‌های هنری و انجمن‌هایی را پیشنهاد می‌دهد که آموزش، اجرا و پژوهش در حوزه نقالی را به صورت هم زمان دربرگیرند تا نوجوانان ضمن حفظ و ارتقای این هنر، حس تعلق به آن را تجربه کنند.

از نظر جهانپا، نقالی تنها یک فن یا هنر نیست، بلکه بخشی از هویت و سرمایه ملی است که باید مورد توجه جدی مدیران فرهنگی قرار گیرد.

«سیمرغ»؛ نقطه عطفی برای احیای نقالی و پیوند نسل‌ها

جهانپا، رویداد سیمرغ را مدلی موفق و نوآورانه می‌داند که با نگاه آموزشی و تخصصی، نوجوانان را به نقالی و شاهنامه خوانی تشویق کرده است.

وی به استقبال چشمگیر نوجوانان از این رویداد اشاره می‌کند و از دریافت بیش از ۲هزار اثر خبر می‌دهد: حضور در این رویداد فراتر از انتظار معمول جشنواره‌ها و رویداد‌های دیگر در حوزه کودک و نوجوان است. خانواده‌ها نیز به صورت فعالانه در این مسیر مشارکت دارند؛ نوجوانان در تمرین ها، ضبط اجرا‌ها و حمایت‌های عاطفی و فیزیکی همراه هستند که در مجموع نشان می‌دهد بیش از ۴ هزار نفر به طور مستقیم در این جریان فرهنگی دخیل شده‌اند.

این هنرمند مطرح مشهدی بیان می‌کند: استقبال بی نظیر نوجوانان از سراسر کشور در این رویداد نشان دهنده موفقیت و اثربخشی آن است. این رویداد فرصتی فراهم می‌آورد تا نوجوانان گردهم آیند، تمرین کنند، در فضای سالم رقابت کنند و تحت ارزیابی استادان صاحب نام حوزه قرار بگیرند.

به اعتقاد جهانپا، «سیمرغ» به مثابه پلی مهم بین نسل‌های مختلف عمل می‌کند؛ جایی که تجربیات و دانش هنرمندان خبره به نسل جوان منتقل می‌شود و انگیزه‌ای مضاعف برای حفظ و گسترش این میراث فرهنگی ایجاد می‌شود.

نقالی و شاهنامه؛ میراث فرهنگی زنده ایرانی

مرشد محسن میرزاعلی که نامش با هنر نقالی گره خورده، در رویداد سیمرغ با عنوان داور و دبیر هنری حضور پیدا کرده است. او در گفت‌و‌گو با خبرنگار شهرآرا بر این نظر است که نقالی بیش از یک نمایش صرف، بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی ایرانیان است.

او ادامه می‌دهد: نقالی طی قرون متمادی به عنوان رسانه‌ای مردمی و تأثیرگذار در قهوه خانه‌ها و میدان ها، داستان‌های شاهنامه را روایت کرده و مفاهیمی ارزشمند مانند شجاعت، اخلاق، وفاداری و هویت ملی را به نسل‌های مختلف منتقل کرده است. این هنر ریشه دار برای پاسداشت فرهنگ و انتقال ارزش‌های ایرانی اهمیت حیاتی دارد و بدون حمایت مدیران فرهنگی و هنری با چالش روبه رو می‌شود.

نقش خانواده، مدرسه و رسانه در حفظ هنر‌های بومی

وی با تأکید بر نقش تعیین کننده خانواده، آن را ستون اصلی حمایت نوجوانانی می‌داند که به هنر نقالی و شاهنامه خوانی علاقه‌مند شده‌اند.

میرزاعلی ادامه می‌دهد: همراهی و حضور فعال خانواده‌ها در تمرین‌ها و ضبط اجراها، انگیزه نوجوانان را دوچندان می‌کند و زیربنای شکل گیری علاقه مندی و تداوم این هنر را فراهم می‌آورد. علاوه بر خانواده، مدارس نیز وظیفه آموزش رسمی و فرهنگ سازی در زمینه هنر‌های سنتی را برعهده دارند و گنجاندن شاهنامه و نقالی در برنامه‌های درسی می‌تواند ارتباط نوجوانان با این میراث را عمیق‌تر کند. این عضو هیئت داوران رویداد سیمرغ درباره چالش‌ها و فرصت‌های نسل دیجیتال نیز نکات مهمی مطرح می‌کند.

او می‌گوید: نوجوانان و جوانان امروز در فضایی زندگی می‌کنند که سراسر با فناوری‌های نوین و شبکه‌های اجتماعی همراه است؛ پس اگر شاهنامه خوانی و نقالی بخواهند جایگاهی در زندگی این نسل داشته باشند، باید به زبان و قالب آن‌ها عرضه شوند. استفاده از ابزار‌های دیجیتال، تولید محتوا‌های جذاب در فضای مجازی و شکل دهی پویش‌های آموزشی نوآورانه می‌تواند این هنر اصیل را به نسل جدید منتقل کند.

فرصتی برای آشنایی نوجوانان با میراث خردورز ایران

مرشد محسن میرزاعلی، «سیمرغ» را بخشی از یک حرکت بزرگ فرهنگی می‌داند و بیان می‌کند: این رویداد، محلی برای گردهمایی هنرمندان و نوجوانانی است که این هنر را می‌آموزند. در راستای برگزاری این رویداد تاکنون تعداد زیادی از کودک و نوجوان در بخش‌های مختلف شاهنامه خوانی مشارکت داده شده است.

«سیمرغ» تجلی شور و علاقه نسل جوان به حفظ و گسترش این میراث گرانبهاست. این هنرمند سرشناس کشور ادامه داد: رویداد «سیمرغ» با برگزاری برنامه‌های آموزشی، پویش‌هایی مانند «بچه مرشد» و ایجاد فضای سالم رقابتی، جوانان را به شرکت فعال و دیده شدن در سطح ملی ترغیب کرده است.

این رویداد نه تنها فرصتی برای آموزش و تجربه است، بلکه عاملی برای شکل دهی هویت فرهنگی و آشنایی نوجوانان با میراث خرد ایرانی محسوب می‌شود. به این ترتیب، سیمرغ نماد خرد و دانش در فرهنگ ایرانی است که از طریق شاهنامه و نقالی به نسل‌های آینده می‌رسد.

پایه‌های سیمرغ در مشارکت با پویش «بچه مرشد»

سید جلیل بامشکی، معاون گردشگری و زیارت شهرداری مشهد، بر این نظر است که مقدمه رویداد «سیمرغ» از مدت‌ها پیش با پویش «بچه مرشد» آغاز شده است. او با درک درست از ذائقه نسل جدید، پویش «بچه مرشد» را آغاز کلیدی دانست؛ طرحی که با همکاری شهرداری مشهد و شبکه نهال (سیما) توانست پلی میان رسانه ملی و فضای شهری ایجاد کند.

رئیس رویداد «سیمرغ» با اشاره به ابعاد گسترده این پویش بیان می‌کند: هزاران کودک و نوجوان از سراسر کشور با ارسال ویدئو‌های شاهنامه خوانی و نقالی در این حرکت بزرگ سهیم شده‌اند. این حجم از مشارکت، نشان دهنده موفقیت راهبردی در همگانی سازی هنری است که پیش‌تر تصور می‌شد تنها در قهوه خانه‌ها یا محافل خاص جای دارد.

وی ادامه داد: برای ماندگاری یک اثر فرهنگی، باید خانواده‌ها را نیز درگیر کرد. پویش «بچه مرشد» تحت مدیریت او، با ایجاد یک جریان اجتماعی در خانواده ها، باعث شد تا شاهنامه از کتابخانه‌ها به متن زندگی روزمره مردم بیاید. این رویکرد باعث شد تا رویداد سیمرغ از یک رقابت محدود، به یک رویداد هویت ساز تبدیل شود که در آن هر نوجوان، خود را میراث دار مرشدان بزرگ تاریخ می‌بیند.

نقالی؛ پلی برای انتقال ارزش‌های اخلاقی به جوانان

هوشنگ جاوید به اهمیت نقش نقالی در انتقال مفاهیم بنیادین اخلاقی و فرهنگی اشاره می‌کند و می‌گوید: این هنر به گونه‌ای خاص مفاهیمی، چون عدالت خواهی، شجاعت، مهر، دوراندیشی و مسئولیت اجتماعی را در ذهن مخاطب حک می‌کند که فراموش نشدنی است. نقالی پلی است برای انتقال ریشه‌های اخلاقی و نگرش‌های انسانی به نسل‌های آینده، به ویژه نوجوانان.

این هنر با بهره گیری از روایت‌های حماسی شاهنامه، درس‌هایی عمیق و ماندگار درباره رفتار انسانی و ارزش‌های اجتماعی را با زبانی جذاب و تأثیرگذار منتقل می‌کند و نقش مهمی در شکل دهی فرهنگ اخلاقی در جامعه دارد.

به گفته این هنرمند و پژوهشگر سرشناس موسیقی کشور، «ترکیب موسیقی، ضرب زورخانه و نقالی، همراه با زبان و پوشش بومی، هنر روایت حماسی را از حالت یک بعدی به تجربه‌ای چندلایه و فرهنگ ساز تبدیل کرده است.» وی به هنرمندان و برگزارکنندگان این رویداد توصیه می‌کند که تمرکز خود را فقط روی نقالی صرف محدود نکنند و از تمامی ظرفیت‌های هنر‌های بومی ایران استفاده کنند.

این داور رویداد «سیمرغ» می‌افزاید: این رویکرد می‌تواند باعث درخشش هرچه بیشتر شاهنامه و مفاهیم ارزشمند آن شود و به شکلی اثرگذار فرهنگ ایرانی را به نسل‌های جدید منتقل کند. قهرمان معتقد است اگر این تلفیق‌ها به درستی و خلاقانه ادامه یابد، شاهنامه و نقالی می‌توانند نه فقط به میراثی حفظ شده، بلکه به اثری پویا و زنده تبدیل شوند که مخاطبان امروز و فردا را مجذوب خود می‌کنند.

{$sepehr_key_214585}

شاهنامه؛ قطب نمای اخلاق و هویت فرهنگی برای نسل امروز

جاوید توضیح می‌دهد که در میان هزاران داستان شاهنامه، برخی روایت‌ها به دلیل ویژگی‌های خاص حماسی و دراماتیکشان بیشتر انتخاب و در مجالس نقالی اجرا می‌شوند. داستان‌هایی مانند رستم و سهراب، رستم و اسفندیار و نبرد‌های شاهان و پهلوانان بیشترین محبوبیت را میان مخاطبان دارد.

این روایت‌ها با عناصر قهرمانی، کشمکش، تراژدی و پیام‌های اخلاقی، برای سطوح سنی مختلف به ویژه نوجوانان بسیار قابل فهم و جذاب هستند. نقالان با صبر و دلسوزی، از طریق بیان این قصه ها، ارزش‌های انسانی و درس‌های اخلاقی نهفته در آن‌ها را به نسل‌های بعدی منتقل می‌کنند تا این پیام‌های جاودانه زنده و پویا بماند.

وی بر اهمیت پیام‌های شاهنامه در جهان معاصر تأکید ویژه دارد و معتقد است که این پیام‌ها امروز بیش از هر زمان دیگری برای نوجوانان ما ارزشمند و حیاتی است. شاهنامه با طرح ارزش‌هایی مانند تلاش، مقاومت در برابر سختی ها، صداقت، اتحاد و پاسداشت هویت فرهنگی، به مثابه یک قطب نما برای هدایت نسل جوان به مسیر درست اخلاقی و فرهنگی عمل می‌کند.

نوجوانان از طریق شنیدن این داستان‌های آموزنده، می‌آموزند چگونه در برابر دشواری‌ها استقامت کنند، به ارزش‌های انسانی احترام بگذارند و به میراث فرهنگی خود افتخار کنند، موضوع‌هایی که در دنیای پُرچالش امروز بسیار ضرورت دارد.

معیار‌های داوری؛ پاسداشت زبان فارسی و ارتباط با مخاطب

علی حسین زاده، معروف به علی قهرمان، نوازنده و مدرس ضرب زورخانه و یکی از داوران رویداد «سیمرغ»، معیار‌های اصلی داوری را برجسته‌ترین شاخصه‌ها برای حفظ کیفیت و اصالت هنر نقالی می‌داند. او می‌گوید: مهم‌ترین معیار ما پاسداشت زبان فارسی است؛ زبانی که فردوسی آن را با شاهنامه جاودانه کرد.

وی بر این باور است که نقالی بیش از صرف خواندن شعر است: نقالی، روایت یک داستان است که پیام مشخصی را منتقل می‌کند. روایت است، انتقال معناست و ارتباط با مخاطب. قهرمان عملکرد نوجوانان در این رویداد را بسیار مطلوب ارزیابی می‌کند و معتقد است: نوجوانان نسل حاضر به خوبی توانسته‌اند با این هنر ارتباط برقرار کنند و داستان‌ها را به صورت دقیق و پخته بیان کنند.

این هنرمند به عنوان یک هنرمند و مدرس حرفه‌ای براین نظر است که یکی از بهترین داستان‌های شاهنامه برای انتقال پیام‌های امروز ایران، داستان رستم و سهراب است؛ داستانی که حتی در اوج تراژدی، نکات کلیدی درباره میهن پرستی و مسئولیت نسبت به کشور را در ذهن مخاطب حک می‌کند.

به گفته وی، انتخاب چنین داستان‌هایی همراه با بیان قوی و زبانی فاخر، نقالی را از صرف نوشتن و خواندن متون شعری به یک هنر زنده و اجتماعی تبدیل می‌کند که می‌تواند نسل‌های امروز را به ارزش‌های ملی و فرهنگی پیوند بزند.