بررسی برخی دیدگاه‌های حاضران در نشست کارگروه‌های تدوین سند چشم‌انداز ۲۰ ساله شهر مشهد

تحقق توسعه پایدار در کلان‌شهرها، نه با مدیریت روزمره، بلکه با ترسیم دقیق چشم‌انداز‌های آینده‌نگرانه و برنامه‌ریزی‌های هدفمند، ممکن است.

کد خبر: ۴۱۷۵۳۹

تاریخ : ۰۵ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۰:۵۶

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ نشست بررسی گزارش‌های اولیه کارگروه‌های تدوین سند چشم‌انداز بیست‌ساله مشهدالرضا(ع) با حضور اعضای شورای اسلامی شهر مشهد، جمعی از مدیران شهری، نخبگان و استادان دانشگاه فردوسی مشهد در شورای اسلامی شهر برگزار شد و شرکت‌کنندگان در این نشست، به بهره‌مندی از ظرفیت نخبگانی و توجه ویژه به شهر زیارتی به‌عنوان دو مؤلفه شاخص و دستاوردهای مهم تدوین این سند اشاره کردند. همچنین، یکی از تأکیدات حاضران در این مراسم، تدوین این سند براساس توجه به شعار «مشهدالرضا(ع)؛ جهان‌شهر برکت و کرامت» بود.

{$sepehr_key_215855}

گذر از حکمرانی سنتی به مدیریت هوشمند و راهبردی

حسن موحدیان، رئیس شورای اسلامی شهر مشهد

تحقق توسعه پایدار در کلان‌شهرها، نه با مدیریت روزمره، بلکه با ترسیم دقیق چشم‌انداز‌های آینده‌نگرانه و برنامه‌ریزی‌های هدفمند، ممکن است. سند چشم‌انداز شهری، تنها یک سند برنامه‌ریزی نیست، بلکه نقشه حرکت ما و افق مسیری است که سیاست‌ها، برنامه‌ها و اقدامات توسعه‌ای را در یک راستای نظام‌مند، هدایت می‌کند.

شهر مشهد با جایگاه منحصر‌به‌فرد خود در جهان اسلام و با ظرفیت‌های عظیم مذهبی، اقتصادی و فرهنگی، امروز در نقطه عطفی از توسعه قرار دارد. با توجه به پیچیدگی‌های ناشی از رشد سریع جمعیت، گسترش کالبدی و مسئولیت سنگین میزبانی از میلیون‌ها زائر، ما در شورای شهر بر این باوریم که باید از مدیریت سنتی به یک «حکمرانی هوشمند و راهبردی» گذار کرد تا پاسخگوی نیاز‌های جدید شهر بود. تعیین چشم‌انداز روشن برای پیشبرد اهداف سازمانی و جلوگیری از انحراف مسیر، یکی از مهم‌ترین نیاز‌های هر سازمان و ابزار اصلی برای حرکت به‌سمت مدیریت توسعه، محسوب می‌شود.

با توجه به اینکه تدوین و تهیه سند چشم‌انداز بیست‌ساله شهر مشهد در دستورکار قرار گرفته، شورای شهر مشهد، به لحاظ جایگاه خود در فرایند تدوین این سند، براساس ماده ۸۰ قانون «تشکیلات، وظایف و انتخاب شورا‌های اسلامی کشور و انتخاب شهرداران»، شهرداری را مکلف به تدوین این سند با نگاهی چندبعدی، از شناسایی کمبود‌های رفاهی و آموزشی تا برنامه‌ریزی برای مشارکت‌های مردمی، کرد.

در این راستا چشم‌انداز با مشارکت تمام سازمان‌های ذی‌نفع و بازیگران مؤثر باید به‌گونه‌ای تدوین شود که بتواند ضمن ایجاد وفاق، آن‌قدر قدرتمند باشد که نقش‌آفرینی‌ها را هم‌راستا کند. مفتخریم که این مهم با همکاری علمی و پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد به‌عنوان مجری طرح سند چشم‌اندار ۲۰ سال آینده مشهد و با همکاری شورای اسلامی شهر مشهد و شهرداری مشهد درحال انجام است.

تأکید ما بر این است که این سند، نباید در اتاق‌های دربسته تدوین شود و بر همین اساس، ارتباطات مؤثری با استادان دانشگاه، نماینده دستگاه‌های ذی‌نفع، بدنه نخبگانی و تخصصی برقرار شده است. این چشم‌انداز باید از دل مشارکت سازمان‌های ذی‌نفع و بازیگران مؤثر بیرون بیاید تا بتواند هم‌گرایی ایجاد کند و نیرو‌های مختلف را در جهت تحقق مطلوبیت‌های شهری، هم‌راستا کند. مشارکت مردم در این فرایند نیز از اهمیت بسیاری برخوردار است تا سند دارای پشتوانه مردمی قوی باشد.

یکی از شروط اصلی تحقق سند چشم‌انداز، همین جلب مشارکت مردمی است. شعار و گفتمان محوری شورای ششم، «جهان‌شهر برکت و کرامت»، است که باید سند چشم‌انداز به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از این جهان‌شهر، تدوین و در راستای تحقق اهداف آن، گام برداشته شود.

برنامه‌ای براساس اولویت‌بندی و پشتوانه منابع

حسین حسامی، رئیس کمیسیون برنامه، بودجه، فناوری اطلاعات و منابع انسانی شورای اسلامی شهر مشهد

مشهد امروز در نقطه‌ای ایستاده است که تصمیمات آن، صرفا پاسخ به نیاز‌های امروز شهر نیست، بلکه ترسیم‌کننده مسیر آینده این کلان‌شهر و نسل‌های آینده خواهد بود. تدوین سند چشم‌انداز بیست‌ساله شهر، از منظر مدیریت‌شهری و به‌ویژه از نگاه برنامه و بودجه، یک اقدام تشریفاتی یا صرفا تدوین یک سند بالادستی نیست، بلکه تلاشی برای ایجاد یک نقشه راه دقیق، منسجم و تحقق‌پذیر برای اداره شهری است که پیچیدگی‌ها و مسئولیت‌های آن، روزبه‌روز گسترده‌تر می‌شود.

واقعیت این است که هیچ شهری بدون برنامه اداره نمی‌شود و هیچ برنامه‌ای نیز بدون پشتوانه منابع، اولویت‌بندی و سازوکار اجرایی به نتیجه نخواهد رسید. تجربه مدیریت‌شهری در جهان نیز نشان داده است که توسعه پایدار، حاصل تصمیمات مقطعی و پراکنده نیست، بلکه محصول نگاه بلندمدت، انسجام نهادی و تخصیص هدفمند منابع است.

بر همین اساس، در تدوین سند چشم‌انداز مشهد در افق۱۴۲۴، تلاش کرده‌ایم از نگاه سنتی و بخشی، فاصله بگیریم و به‌سمت الگوی حکمرانی مطلوب شهری حرکت کنیم. در این مسیر، رویکرد ما صرفا پیش‌بینی آینده نیست، بلکه طراحی آینده مطلوب است. ما به‌دنبال آن هستیم که شبکه مسائل شهر به‌صورت دقیق احصا شود؛ از مسائل زیرساختی و کالبدی گرفته تا موضوعات اقتصادی، اجتماعی، زیست‌محیطی و حوزه خدمات شهری.

زمانی که شبکه مسائل به‌درستی شناسایی شود، امکان طراحی مطلوبیت‌ها نیز فراهم می‌شود؛ یعنی مشخص کنیم که مشهد مطلوب در ۲۰ سال آینده، چه ویژگی‌هایی خواهد داشت و برای رسیدن به آن، چه مسیر‌هایی باید طی شود. طبیعی است که دستیابی به نقطه آرمانی، بدون تعیین زمان‌بندی مشخص، شاخص‌های قابل‌سنجش و مسیر‌های اجرایی امکان‌پذیر نیست، از همین‌رو در فرایند تدوین سند، کارگروه‌های تخصصی مختلفی شکل گرفته‌اند تا هر حوزه، مسائل و ظرفیت‌های خود را با رویکرد علمی و آینده‌نگر بررسی کند.

اما نکته مهم آن است که این کارگروه‌ها نباید به جزایری منفک از یکدیگر تبدیل شوند، بلکه باید درقالب یک شبکه یکپارچه تصمیم‌سازی، فعالیت کنند تا هم‌افزایی میان حوزه‌های مختلف شکل بگیرد.

یکی از موضوعات مهم در این مسیر، ایجاد مشارکت و هماهنگی میان دستگاه‌های ذی‌نفع است. امروز دیگر صرفا مدیریت‌شهری، مسئول شهرداری نیست. اداره کلان‌شهری همچون مشهد نیازمند اجماع، همکاری و هم‌افزایی میان همه نهادها، دستگاه‌ها و ذی‌نفعان اثرگذار است؛ به همین دلیل، سند چشم‌انداز شهر با همراهی دستگاه‌های ذی‌ربط و ذی‌نفع درحال تدوین است و طبیعتا هر دستگاه نیز باید سهم و مسئولیت خود را در تحقق این چشم‌انداز ایفا کند.

این سهم صرفا در حد همراهی نظری باقی نمی‌ماند، بلکه لازم است هر مجموعه با تدوین برنامه‌های راهبردی و عملیاتی خود، جایگاه و نقش خویش را در مسیر تحقق اهداف مشخص کند. تحقق چشم‌انداز، زمانی ممکن خواهد بود که میان اهداف، برنامه‌ها، منابع مالی و ظرفیت‌های اجرایی، پیوندی مؤثر ایجاد شود. درنهایت، هدف ما آن است که سند چشم‌انداز بیست‌ساله مشهد، نه‌صرفا مجموعه‌ای از آرزو‌ها و اهداف کلی، بلکه سندی اجرایی، مبتنی‌بر واقعیت‌های شهر و متکی بر برنامه و بودجه باشد؛ سندی که مسیر رسیدن به آینده مطلوب را روشن و امکان تحقق آن را فراهم کند.

سند چشم‌انداز ۲۰ ساله مشهد؛ فرصتی برای هم‌افزایی ظرفیت‌های مدیریتی

ایمان فرهمندی، رئیس مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی شهر مشهد

تدوین سند چشم‌انداز برای یک شهر، صرفا طراحی مجموعه‌ای از اهداف و آرزو‌های بلندمدت نیست، بلکه ترسیم نقشه‌ای علمی، واقع‌بینانه و مبتنی‌بر شناخت دقیق ظرفیت‌ها، چالش‌ها و روند‌های پیش‌روی شهر است. شهر‌ها برای دستیابی به توسعه پایدار، نیازمند هستند که تصویر روشنی از آینده مطلوب خود داشته باشند؛ آینده‌ای که مبتنی‌بر نیاز‌های واقعی شهروندان، اقتضائات محیطی و تحولات اجتماعی و اقتصادی، طراحی شده باشد. از این منظر، سند چشم‌انداز بیست‌ساله مشهد مقدس در افق۱۴۲۴، فرصتی برای هم‌افزایی دانش، تجربه و ظرفیت‌های مدیریتی در جهت طراحی آینده مطلوب این کلان‌شهر محسوب می‌شود.

در راستای تدوین سندی آرمانی برای چشم‌انداز بیست‌ساله شهر مشهد و با هدف ترسیم تصویری روشن از مشهد آینده، مجموعه‌ای از کارگروه‌های تخصصی شامل حوزه‌های هویت و فرهنگ مشهد، حکمرانی و مدیریت‌شهری، اقتصاد و معیشت شهری، فضای شهری و سکونتگاه‌ها، زیرساخت‌ها و خدمات عمومی، محیط‌زیست و منابع‌طبیعی، حمل‌ونقل و پویایی شهری، جامعه، خانواده و آسیب‌های اجتماعی، جمعیت، مهاجرت و ساختار دموگرافیک و همچنین زیارت و گردشگری تشکیل شده‌اند تا ابعاد مختلف توسعه شهری به‌صورت تخصصی بررسی شود.

در این مسیر، یکی از مهم‌ترین رویکردها، شکل‌گیری تعامل چندجانبه میان ارکان مؤثر در شناخت، تحلیل و آینده‌نگاری شهری است؛ دانشگاه فردوسی مشهد با بهره‌گیری از نخبگان و ظرفیت‌های علمی، شهرداری مشهد با ظرفیت تجربی مدیران و بدنه اجرایی، شورای اسلامی شهر در نقش سیاست‌گذار و تسهیلگر و با پشتوانه مردمی شورای اجتماعی محلات، اضلاع این همکاری را شکل می‌دهند.

اعتقاد ما بر این است که دستیابی به تصویری جامع از آینده شهر، بدون بهره‌گیری هم‌زمان از دانش تخصصی، تجربه اجرایی و نگاه کارشناسانه، امکان‌پذیر نخواهد بود. مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی شهر نیز به‌عنوان بازوی فکری و کارشناسی شورای اسلامی شهر و کمیسیون‌های تخصصی، تلاش کرده است نقش پیشران خود را در این فرایند ایفا کند. در این راستا، شبکه مسائل شهری با رویکرد مسئله‌محور، احصا و هم‌زمان با شناسایی و معرفی نخبگان شهری، زمینه بهره‌مندی از ظرفیت‌های فکری و تخصصی آنان، فراهم شده است.

حاصل این فرایند، شکل‌گیری شبکه‌ای از ایده‌ها، دیدگاه‌ها و پیشنهاد‌های تخصصی است که می‌تواند به غنای محتوایی سند چشم‌انداز کمک کند و مسیر حرکت مشهد به‌سوی آینده‌ای مطلوب را روشن‌تر سازد.

سند چشم‌انداز بیست‌ساله، قطب‌نمای فعالیت مدیریت‌شهری است

معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری مشهد

معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری مشهد با تأکید بر اینکه سند چشم‌انداز۱۴۲۴ مشهد باید برپایه یک مدل علمی، دقیق و آینده‌نگر تدوین می‌شد، گفت: در شهرداری معتقدیم این سند نباید تنها یک برنامه اداری یا شعاری باشد، بلکه باید نقشه راهی برای رسیدن به تصویر مطلوب مشهد آینده در افق۱۴۲۴ باشد، از این‌رو با اتکا به روش‌های علمی، داده‌محور و مبتنی‌بر واقعیت‌های موجود شهری، مدل تدوین چشم‌انداز، طراحی شده است.

جمال حسن‌بارانی با بیان اینکه مشارکت همه ذی‌نفعان شهر، یکی از الزامات اصلی این فرایند بوده است، افزود: مشهد شهری پیچیده، چندلایه و برخوردار از ظرفیت‌های متنوع اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و زیارتی است و طبیعتا تدوین سند چشم‌انداز آن بدون حضور و هم‌فکری همه ذی‌نفعان، ازجمله مدیران شهری، نخبگان دانشگاهی، کارشناسان تخصصی، بخش خصوصی و نمایندگان اقشار مختلف شهروندان، امکان‌پذیر نخواهد بود.

وی ادامه داد: معتقدیم هرچه این سند بیشتر برپایه خرد جمعی و مشارکت نخبگان دانشگاهی و صاحب‌نظران حوزه‌های مختلف شکل بگیرد، از انسجام، کارآمدی و اثربخشی بیشتری برخوردار خواهد بود و می‌تواند در آینده به‌عنوان یک سند مرجع و قابل‌اتکا برای مدیریت‌شهری مورد استفاده قرار گیرد.

وی تصریح کرد: رویکرد شهرداری مشهد در این مسیر، حرکت از نگاه‌های جزیره‌ای به‌سمت یک مدل منسجم، علمی و مشارکتی است تا بتوانیم با بهره‌گیری از ظرفیت‌های دانشی و تجربی، سندی تدوین کنیم که هم پاسخگوی نیاز‌های امروز شهر باشد و هم مسیر توسعه پایدار و متوازن مشهد را در سال‌های آینده فراهم کند.

سند چشم‌انداز ۲۰ ساله، بومی‌سازی شده است

محمد سهیلی، مشاور عالی شهردار مشهد در حوزه‌های برنامه‌ریزی، توسعه سرمایه انسانی، مالی و پشتیبانی

با وجود اینکه سعی شده است در تدوین سند چشم‌انداز بیست‌ساله مشهد، از بهترین مدل‌های علمی استفاده شود، این سند، بومی‌سازی شده و متناسب با ویژگی‌های شهرمان است.

سند چشم‌انداز بیست‌ساله مشهد سندی کاملا متفاوت است. این سند با نخستین چشم‌انداز بیست‌ساله مشهد کاملا متفاوت است، به‌طوری‌که در تدوین آن، اقدامات بی‌سابقه‌ای انجام گرفته است که می‌توان به بومی‌سازی آن و رفع مشکلات نخستین سند چشم‌انداز بیست‌ساله مشهد به‌عنوان اقدامات کم‌نظیر اشاره کرد.

در این سند چشم‌انداز، افقی ناظر به تمام بخش‌ها درنظر گرفته شده و به نوعی این سند، تحقق آمایش شهر است؛ زیرا با بررسی آمایش شهری و تحقق آن در سند چشم‌انداز بیست‌ساله پیش‌رو، نگرش رویکردی این سند کاملا تعاملی بوده است، به‌طوری‌که علاوه بر تعامل با دستگاه‌های مختلف، از شهروندان نیز در تدوین آن، کمک گرفته شده است تا متناسب با ویژگی‌های شهر مشهد و کاملا کاربردی، برای ۲۰ سال آینده قابل استفاده باشد. رویکرد تدوین سند چشم‌انداز بیست‌ساله پیش‌روی آینده مشهد، کاملا محتوایی است، به‌طوری‌که طی ۲۰ سال آینده در هر دوره‌ای از مدیریت‌شهری، قابلیت هم‌زمانی با سیاست‌های برنامه‌ریزی این مدیریت را دارد.

در گروه برنامه‌ریزان و فعالان سند چشم‌انداز بیست‌ساله آینده مشهد، میز‌های تخصصی وجود دارد و هرکدام از این میز‌ها علاوه‌بر اینکه با محتوای بومی شهر مشهد در بخش‌های مختلف برنامه‌ریزی کرده‌اند، تصمیم دارند با حضور صاحب‌نظران و مسئولان مختلف شهر، جلساتی را برگزار کنند تا از این طریق، هم با یکدیگر هم‌افزایی داشته باشند، هم بتوانند محتوای مدنظر در میز تخصصی خود را برای تدوین هرچه بهتر سند چشم‌انداز بیست‌ساله آینده مشهد، دراختیار برنامه‌ریزان این سند قرار دهند.

{$sepehr_key_215856}

سند چشم‌انداز۱۴۲۴؛ حلقه اتصال برنامه‌های کلان توسعه کشور به برنامه‌های عملیاتی

جواد وکیل‌زاده، مدیرکل برنامه، بودجه و ارزیابی عملکرد شهرداری مشهد

مدیرکل برنامه‌ریزی، بودجه و ارزیابی عملکرد شهرداری مشهد با تأکید بر اینکه سند چشم‌انداز۱۴۲۴، نقشه راهی برای جهت‌دهی به منابع محدود شهرداری به‌سمت اولویت‌های راهبردی است، گفت: بزرگ‌ترین چالش برنامه‌های کلان، فاصله میان «آرزو‌های روی کاغذ» و «واقعیت‌های اجرایی» است. هدف ما در این فرایند، نه‌صرفا تدوین یک سند بلندمدت، بلکه طراحی سازوکاری است که این چشم‌انداز را به‌صورت مستقیم به برنامه‌های عملیاتی پنج‌ساله و بودجه‌های سالانه، متصل کند.

وی افزود: ما با تدوین سند چشم‌انداز۱۴۲۴، به‌دنبال بهینه‌سازی فرایند برنامه‌ریزی شهری و شناسایی الگو‌های بهره‌ور تخصیص منابع به پروژه‌ها و اقدامات کلیدی هستیم تا شاهد حرکت در مسیر تحقق اهداف بلندمدت سند چشم‌انداز باشیم.

مدیرکل برنامه‌ریزی و بودجه شهرداری مشهد با بیان اهمیت «نظام ارزیابی عملکرد»، تصریح کرد: یکی از اقدامات کلیدی در فرایند تدوین سند چشم‌انداز۱۴۲۴ مشهد مقدس، اجرای طرح سنجش میزان تحقق سند چشم‌انداز۱۴۰۴ بوده است. این پروژه با پیچیدگی‌های زیاد، با عدم‌تعریف مشخصی از شاخص‌های سنجش چشم‌انداز پیشین روبه‌رو بود.

اما با تلاش استادان و نخبگان ضمن طراحی مدل سنجش، ارزیابی شاخص‌های مربوط نیز صورت گرفت، از این‌رو در مدل طراحی‌شده برای تدوین سند چشم‌انداز، نظام ارزیابی عملکرد شهرداری مشهد به‌گونه‌ای بازطراحی می‌شود که انحراف از اهداف سند۱۴۲۴ به‌صورت سیستمی و در بازه‌های زمانی کوتاه، شناسایی و برنامه‌ها و بودجه‌های سنواتی، لحاظ شود.

وی بیان کرد: این سند با عملیاتی شدن درقالب برنامه‌های پنج‌ساله، به مدیران شهری کمک می‌کند تا از مدیریت مبتنی‌بر گذشته، عبور و به‌سمت «طراحی اقدامات مؤثر مبتنی‌بر نتایج» حرکت کنند. درواقع، ۱۴۲۴ برای ما نه یک افق دوردست، بلکه قطب‌نمایی برای تنظیم فعالیت‌های روزمره، اولویت‌بندی پروژه‌های عمرانی و تخصیص هوشمندانه منابع شهرداری است تا از اتلاف ظرفیت‌های مالی و انسانی، جلوگیری کنیم و بازدهی خدمات‌رسانی به زائران و مجاوران را به حداکثر برسانیم.