مجلس شورای اسلامی؛ نماد اراده مردم و ستون مردم‌سالاری دینی

هفتم خردادماه ۱۴۰۵، سالروز آغاز به کار نخستین دوره مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۵۹، یادآور یکی از مهم‌ترین رخداد‌های سیاسی و تاریخی جمهوری اسلامی ایران است؛ رخدادی که نقطه عطفی در تثبیت ساختار حکمرانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی به شمار می‌رود.

کد خبر: ۴۱۷۹۷۴

تاریخ : ۰۷ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۴:۱۰

نوشته

مجلس شورای اسلامی از آغاز شکل‌گیری تاکنون، به عنوان یکی از اصلی‌ترین ارکان نظام سیاسی کشور، نقش تعیین‌کننده‌ای در قانون‌گذاری، نظارت بر عملکرد دستگاه‌های اجرایی و نمایندگی اراده ملت ایفا کرده است. اهمیت این نهاد نه تنها در ساختار حقوقی کشور، بلکه در حیات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی جامعه ایرانی نیز قابل توجه و انکارناپذیر است.

مجلس در منظومه فکری جمهوری اسلامی، صرفاً یک نهاد قانون‌گذار نیست؛ بلکه تجلی مشارکت عمومی در تعیین سرنوشت کشور است. نمایندگان مردم از طریق انتخابات، به این نهاد وارد می‌شوند تا خواست‌ها، مطالبات، دغدغه‌ها و اولویت‌های حوزه‌های انتخابیه خود را در سطح ملی مطرح کنند. از این منظر، مجلس پیوند مستقیم میان مردم و حاکمیت است؛ پلی که امکان انتقال مطالبات اجتماعی به سطح تصمیم‌گیری کلان را فراهم می‌کند. همین ویژگی، مجلس را به یکی از مهم‌ترین شاخص‌های مردم‌سالاری در هر نظام سیاسی تبدیل کرده است.

نخستین مجلس شورای اسلامی در فضایی آغاز به کار کرد که کشور درگیر تحولات عظیم پس از انقلاب بود. در آن زمان، تثبیت ساختار‌های حکومتی، تدوین قوانین مورد نیاز برای اداره کشور، و ایجاد هماهنگی میان نهاد‌های تازه‌تأسیس، از اولویت‌های اصلی به شمار می‌رفت. مجلس اول در چنین شرایطی با وظیفه‌ای سنگین مواجه بود؛ وظیفه‌ای که فراتر از قانون‌گذاری عادی، به تنظیم روابط نوین میان ارکان حاکمیت، پاسخ‌گویی به نیاز‌های انقلابی جامعه و ایجاد ثبات حقوقی در کشور مربوط می‌شد. از همین رو، افتتاح نخستین دوره مجلس را می‌توان آغاز مرحله‌ای جدید در نهادینه شدن نظام سیاسی جمهوری اسلامی دانست.

اهمیت مجلس در قانون‌گذاری، از آن جهت است که بسیاری از شئون زندگی فردی و اجتماعی مردم، مستقیماً یا غیرمستقیم تحت تأثیر قوانین مصوب این نهاد قرار دارد. از اقتصاد و بودجه گرفته تا آموزش، بهداشت، فرهنگ، محیط زیست و عدالت اجتماعی، همه و همه نیازمند چارچوب‌های قانونی دقیق و کارآمد هستند. مجلس با تصویب قوانین مناسب می‌تواند مسیر توسعه کشور را هموار کند، موانع اجرایی را برطرف سازد و از حقوق شهروندان صیانت نماید. در واقع، کیفیت قوانین مجلس تا حد زیادی بر کیفیت حکمرانی و رضایت عمومی اثر می‌گذارد.

{$sepehr_key_216334}

از سوی دیگر، مجلس فقط در مقام قانون‌گذار تعریف نمی‌شود، بلکه نقش نظارتی آن نیز بسیار حیاتی است. نظارت بر عملکرد دولت و دستگاه‌های اجرایی، یکی از ابزار‌های مهم برای جلوگیری از انحراف، فساد، بی‌انضباطی مالی و ضعف مدیریتی است. سؤال، تذکر، تحقیق و تفحص، استیضاح و رأی اعتماد از جمله سازوکار‌هایی هستند که مجلس از طریق آنها می‌تواند از پاسخ‌گویی مسئولان اطمینان حاصل کند. در واقع، هر اندازه مجلس فعال‌تر، دقیق‌تر و مسئولانه‌تر عمل کند، شفافیت و کارآمدی در نظام اجرایی نیز افزایش می‌یابد.

جایگاه مجلس در نظام جمهوری اسلامی، علاوه بر ابعاد حقوقی و اجرایی، واجد اهمیت سیاسی و اجتماعی نیز هست. مجلس می‌تواند تریبون رسمی بیان مطالبات مردم باشد و در عین حال، عرصه‌ای برای گفت‌و‌گو، هم‌فکری و شکل‌گیری اجماع ملی. در جامعه‌ای متکثر و گسترده مانند ایران، وجود نهادی که بتواند دیدگاه‌های مختلف را در چارچوب قانون به بحث بگذارد، از ضرورت‌های بنیادین است. مجلس از این جهت، نقش مهمی در کاهش فاصله میان اقشار مختلف جامعه و تصمیم‌گیران ایفا می‌کند.

در طول چهار دهه گذشته، مجلس شورای اسلامی در مقاطع مختلف تاریخی، نقشی اساسی در عبور کشور از بحران‌ها و چالش‌ها داشته است. از دوران دفاع مقدس گرفته تا بازسازی پس از جنگ، از مدیریت تحریم‌ها تا تصویب برنامه‌های توسعه، این نهاد همواره در متن تحولات ملی حضور داشته است. هرچند عملکرد مجالس در دوره‌های مختلف ممکن است با نقد‌ها و ارزیابی‌های متفاوتی همراه باشد، اما اصل وجود مجلس و ضرورت تقویت آن، از مبانی ثابت نظام سیاسی کشور محسوب می‌شود.

با این حال، کارآمدی مجلس بیش از هر چیز به چند عامل بستگی دارد: تخصص‌گرایی نمایندگان، استقلال رأی، قانون‌گذاری مبتنی بر نیاز‌های واقعی جامعه، پرهیز از شعارزدگی و توجه به منافع ملی. مجلسی که بتواند با اتکا به دانش، تجربه و درک عمیق از مسائل روز، قوانین دقیق و قابل اجرا تصویب کند، می‌تواند نقش تاریخی خود را به بهترین شکل ایفا کند. در مقابل، اگر مجلس از مطالبات واقعی مردم فاصله بگیرد یا در انجام وظیفه نظارتی خود دچار ضعف شود، اعتماد عمومی آسیب خواهد دید.

امروز نیز که کشور با چالش‌هایی همچون تورم، بیکاری، نابرابری، مسائل معیشتی، تحولات منطقه‌ای و ضرورت‌های فناورانه مواجه است، نقش مجلس بیش از پیش اهمیت یافته است. مجلس می‌تواند با قانون‌گذاری هوشمندانه، اصلاح ساختارها، حمایت از تولید، تقویت شفافیت و نظارت مؤثر، به حل مشکلات کشور کمک کند. در این مسیر، نمایندگان مردم باید بدانند که جایگاه آنان، جایگاه خدمت، امانت‌داری و مسئولیت‌پذیری است.

در نهایت، سالروز افتتاح نخستین مجلس شورای اسلامی، فرصتی برای بازخوانی نقش این نهاد بنیادین در تاریخ جمهوری اسلامی است. مجلس، خانه ملت و مظهر حضور اراده عمومی در ساختار قدرت است. هر اندازه این خانه از استحکام، شفافیت، تخصص و پاسخ‌گویی بیشتری برخوردار باشد، بنیان مردم‌سالاری در کشور نیز استوارتر خواهد شد. از این رو، بزرگداشت این روز، نه فقط یادآوری یک رویداد تاریخی، بلکه تأکید دوباره بر اهمیت مشارکت مردم، قانون‌گرایی، نظارت و مسئولیت‌پذیری در مسیر پیشرفت و تعالی ایران اسلامی است.