دستاورد‌های راهبردی ایران در توافق با آمریکا

رویکرد کنونی در تعاملات میان ایران و ایالات‌متحده، بیش از هر چیز بر پایه سازوکار‌های سخت‌گیرانه، راستی‌آزمایی‌های مرحله‌ای و تضامین عمل‌گرایانه بنا شده است.

کد خبر: ۴۲۲۸۱۷

تاریخ : ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۱:۱۱

نوشته

رویکرد کنونی در تعاملات میان ایران و ایالات‌متحده، بیش از هر چیز بر پایه سازوکار‌های سخت‌گیرانه، راستی‌آزمایی‌های مرحله‌ای و تضامین عمل‌گرایانه بنا شده است. پرسش‌هایی درباره جزئیات و ضمانت‌های اجرایی این توافق وجود دارد، اما بر اساس اطلاعات موجود، هسته اصلی این تفاهم بر پایه «تعهدات متقابل مرحله‌ای» و «راستی‌آزمایی» بنا شده است. این رویکرد مرحله‌ای و گام‌به‌گام، کلید فهم منطق این توافق است.

به‌این‌معنا که هرگونه اقدام از سوی یک‌طرف، مستلزم انجام اقدام متقابل از سوی طرف دیگر خواهد بود. به‌عنوان‌مثال، کاهش محاصره و امکان تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، اولین گام عملی از سوی طرف مقابل بوده است. درس‌آموخته‌های ایران از مذاکرات و توافقات پیشین، به ویژه برجام، در طراحی این تفاهم‌نامه به وضوح مشهود است.

اصل اقدام متقابل و گام‌به‌گام، به‌منظور جلوگیری از تکرار تجربه‌هایی، چون اجرای زودهنگام تعهدات از‌سوی ایران بدون دریافت متقابل، مد‌نظر قرار گرفته است. این احتیاط، در طراحی فرایند جاری در شورای عالی امنیت ملی نیز منعکس شده است؛ به‌گونه‌ای‌که در صورت عدم پایبندی طرف مقابل، اجرای مراحل بعدی متوقف خواهد شد. ایران در این توافق، به دستاورد‌هایی نائل شده که سال‌ها در پی آن بوده است.

از جمله مهم‌ترین این دستاوردها، احیای حق ایران برای غنی‌سازی اورانیوم در سطح مورد نیاز برای رآکتور‌های تحقیقاتی و پزشکی است. این امر که با نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در داخل ایران صورت خواهد گرفت، گامی مهم درراستای تأمین نیاز‌های علمی و پزشکی کشور محسوب می‌شود و با مبانی اخلاقی و اعتقادی اسلام همخوانی دارد. نکته کلیدی آن است که ایران توانسته است اصل حق خود را تثبیت کند، در‌حالی که آمریکا از مواضع سخت‌گیرانه و انکاری اولیه عقب‌نشینی کرده است.

از‌سوی‌دیگر، تحولات منطقه به‌ویژه در قبال لبنان، بخش مهمی از پیامد‌های این توافق را تشکیل می‌دهد. واکنش‌های رسانه‌های عبری‌زبان، حاکی از انتقاد شدید از نظام سیاسی آمریکا به‌دلیل وجود بند‌هایی در این توافق است که مانع از اقدامات نظامی اسرائیل می‌شود. در‌این‌میان، حاکمیت ملی لبنان، نقشی حیاتی ایفا می‌کند.

نظام سیاسی لبنان باید با هوشمندی و استفاده حداکثری از فرصت کنونی، تمامیت ارضی خود را حفظ کرده و از از‌دست‌دادن سرزمینش جلوگیری کند. حمایت از مقاومت در چارچوب توافقات صورت‌گرفته، ضروری است. با‌این‌حال، دیگر نمی‌توان صرفا با اتکا به اراده ایران تصمیم‌گیری کرد؛ بلکه تصمیمات نهایی در لبنان، تحت حاکمیت ملی این کشور اتخاذ خواهد شد.

با‌وجود پیشرفت‌های صورت‌گرفته، تحقق کامل اهداف این توافق با چالش‌هایی روبه‌روست. واکنش‌های اولیه نتانیاهو و بمباران‌های محدود در جنوب لبنان، نشان می‌دهد که اجرای کامل مفاد توافق، حتی در روز‌های نخست، با دشواری‌هایی همراه خواهد بود. تنش‌های احتمالی میان سران آمریکا و اسرائیل، بر پیچیدگی اوضاع می‌افزاید.

{$sepehr_key_221817}

محتوای دقیق توافق، به‌ویژه جزئیات مربوط به آزادسازی دارایی‌های ایران و سازوکار دریافت آنها، نیازمند بررسی دقیق‌تر پس از انتشار رسمی از سوی وزارت امور خارجه است. با‌این‌حال، آنچه مسلم است، این است که ایران توانسته است به دستاورد‌هایی برسد که در سال‌های متمادی به‌دنبال آن بوده است. این توافق، گامی در‌جهت کاهش تنش و اعتمادسازی متقابل است.

این روند نشان می‌دهد که اقتدار، صبر راهبردی و دیپلماسی هوشمند ایران توانسته است معادله را از حالت فشار یک‌طرفه خارج کند و طرف مقابل را به پذیرش واقعیت‌های جدید وادار سازد؛ اما مسیر پیش‌رو، مسیری گام‌به‌گام و نیازمند هوشیاری و تدبیر خواهد بود. این تفاهم‌نامه، نقطه عطفی در روابط ایران و آمریکا و همچنین تحولات منطقه‌ای محسوب می‌شود. ماهیت مرحله‌ای و مشروط آن، نشان از احتیاط و درس‌آموخته‌های ایران از تجربیات گذشته دارد. با‌وجود دستاوردها، چالش‌های پیش‌رو نیز کم نیستند.

روشن است که ایران در این فرایند صرفا دریافت‌کننده فشار نبوده، بلکه به‌عنوان بازیگری مقتدر و تعیین‌کننده، توانسته است آمریکا را از بخشی از مواضع اعلامی خود عقب براند و مانع از تحقق کامل اهدافش شود. تحقق صلح پایدار در منطقه، نیازمند همکاری، صداقت و پایبندی همه طرف‌ها به تعهدات خود خواهد بود.