ردپای عاشورا در جغرافیای جهان | نگاهی به مستند‌های ساخته شده از سوگواری ملت‌ها برای امام حسین (ع)

در گوشه وکنار جهان، از جنوب آسیا تا قلب اروپا، میلیون‌ها نفر با زبان ها، قومیت‌ها و حتی مذاهب مختلف، در ایام محرم یاد و نام سیدالشهدا (ع) را گرامی می‌دارند.

کد خبر: ۴۲۶۸۴۹

تاریخ : ۱۰ تير ۱۴۰۵ - ۱۲:۳۵

نوشته

شکیبا افخمی راد | شهرآرانیوز؛ عزاداری برای امام حسین (ع) به جغرافیای ایران و کشور‌های شیعه نشین محدود نیست. در گوشه وکنار جهان، از جنوب آسیا تا قلب اروپا، میلیون‌ها نفر با زبان ها، قومیت‌ها و حتی مذاهب مختلف، در ایام محرم یاد و نام سیدالشهدا (ع) را گرامی می‌دارند. این گستردگی فرهنگی و مذهبی، در سال‌های اخیر سوژه تولید مجموعه‌ای از مستند‌های تلویزیونی و سینمایی شده است؛ آثاری که تلاش می‌کنند جلوه‌های متنوع عزاداری محرم و نفوذ فرهنگ عاشورا را در کشور‌های مختلف به تصویر بکشند.

نفوذ فرهنگ عاشورا در میان مردم هند

مستند سه قسمتی «هند دوستان» به کارگردانی عباس موزون، یکی از آثار شاخص در این حوزه است که به بررسی پیوند معنوی شیعیان، اهل سنت، هندو‌ها و مردم و دولت هند با امام حسین (ع) و نفوذ فرهنگ عاشورا در عمق باور‌های آنان می‌پردازد.

این مستند با نمایش تصاویری کمتردیده شده از مراسم محرم در شهر‌های مختلف هند، مخاطب را با جلوه‌های متنوع عزاداری در این کشور آشنا می‌کند.

گفت‌و‌گو با شیعیان هندی، بررسی جایگاه فرهنگ عاشورا در میان اهل سنت و همچنین روایت علاقه یکی از برهمن‌های برجسته هندو به اهل بیت (ع)، از بخش‌های مهم این مجموعه سه قسمتی است. درواقع «هند دوستان» نشان می‌دهد که چگونه نام امام حسین (ع) فراتر از مرز‌های مذهبی در میان اقشار مختلف جامعه هند نفوذ کرده است.

سوگواری گسترده در میان اقلیت شیعه پاکستان

شیعیان فقط حدود ۱۵ درصد از جمعیت پاکستان را تشکیل می‌دهند، اما مراسم محرم در این کشور از گستردگی و شکوه شایان توجهی برخوردار است. از همین رو محسن اسلام زاده و سیدمحسن موسوی به سراغ معرفی آیین سنتی مردم پاکستان در ماه محرم و به تصویرکشیدن عزاداری آن‌ها در مستند «نور هدایت»

رفته‌اند. این مستند به آیین‌هایی همچون «ماتم دری» که در مکان‌هایی به نام امام باره برگزار می‌شود و همچنین گرداندن تعزیه (گرداندن ماکتی از شهدای کربلا و بارگاه امام حسین (ع)) در نقاط مختلف پاکستان و حضور پررنگ عزاداران در تاسوعا و عاشورا می‌پردازد. به تصویرکشیدن همدلی اهل سنت با شیعیان و نقش آن‌ها در تأمین امنیت و خدمت رسانی به هیئت‌های عزاداری از دیگرنکات برجسته مستند «نور هدایت» است.

عشق مردم نپال به سیدا الشهدا (ع)

مستند «بچه‌های هیمالیا» به کارگردانی مجید عزیزی، نگاهی متفاوت به فرهنگ و اعتقادات مردم نپال واقع در جنوب آسیا دارد.

این اثر علاوه بر معرفی آداب و رسوم، صنایع دستی و سبک زندگی مردم این کشور، به ریشه‌های ایرانی و شیعی برخی سنت‌های فرهنگی نپال اشاره می‌کند.

بخش مهمی از مستند «بچه‌های هیمالیا» نیز به ارادت مردم این کشور به امام حسین (ع) و پیشینه تاریخی عزاداری برای سیدالشهدا (ع) اختصاص یافته است؛ موضوعی که در آثار رسانه‌ای کمتر به آن توجه شده است.

آسیای میانه و جلوه‌هایی از مراسم‌های اربعین

مستند «رستخیز عظیم» به کارگردانی حجت ا... عدالت پناه، به عزاداری شیعیان کشور ازبکستان در شهر‌های تاریخی سمرقند و بخارا می‌پردازد. این مستند ضمن معرفی اماکن مذهبی و فرهنگی این دو شهر، جلوه‌هایی از مراسم عزاداری اربعین و آیین‌های سوگواری عاشورا را به تصویر می‌کشد.

از دیگر نکات شایان توجه در مستند «رستخیز عظیم» پرداختن به ارتباط تاریخی و فرهنگی ایرانیان با دو شهر سمرقند و بخارا و تأثیر این ارتباطات در گسترش فرهنگ عاشورایی و حماسه حسینی است؛ دو شهری که علاوه بر تاریخ غنی خود، مراکز مهم شیعه گیری در آسیای میانه شناخته می‌شوند.

ترکیه میزبان آیین‌های محرمی

مستند «عزاداری در ترکیه»، ساخته سیدمحسن موسوی، روایتی از آیین و آداب و رسوم مردم این کشور در برگزاری مراسم ماه محرم ارائه می‌دهد. در این مستند، مراسم زنجیرزنی، اجرای نمایش‌های تمثیلی از واقعه کربلا، برگزاری نمایشگاه‌های عکس از عزاداری شیعیان، رسومی، چون پوشیدن پیراهن سفید روی لباس مشکی به معنی کفن و استفاده از نماد‌های ویژه عزاداری به تصویر کشیده شده است.

یکی از بخش‌های درخورتوجه این اثر، روایت «چادر عاشورا» در استانبول است؛ محلی که هر سال با هدف تقویت وحدت مسلمانان برپا می‌شود و پذیرای همه شهروندان بدون توجه به دین و مذهب آنان است. درواقع، مستند «عزاداری در ترکیه» نشان می‌دهد که چگونه آیین‌های محرم در ترکیه علاوه بر بعد مذهبی، کارکردی اجتماعی و فرهنگی نیز پیدا کرده‌اند.

تایلنددر مسیر گسترش تشیع

مستند «ساوادیکا» به تهیه کنندگی و کارگردانی حمید کوهپایه، به سراغ عزاداری جامعه شیعیان تایلند در ماه محرم رفته است.

این اثر ضمن مرور تاریخ ورود اسلام و تشیع به تایلند، نحوه برگزاری مراسم محرم در میان شیعیان این کشور را روایت می‌کند. حضور تاریخی ایرانیان و نقش «شیخ احمد قمی» در گسترش تشیع در تایلند هم یکی از بخش‌های درخورتوجه این مستند است.

شیعیان تایلند بیشتر در بانکوک و چهار استان جنوب این کشور موسوم به پتان ساکن‌اند و مراکز، مؤسسات، حسینیه‌ها و مساجد متعددی دارند. آنان محرم هر سال، آیین‌های سوگواری امام حسین (ع) را به شیوه‌ای متناسب با فرهنگ بومی خود برگزار می‌کنند؛ موضوعی که در مستند «ساوادیکا» به خوبی به تصویر کشیده شده است.

{$sepehr_key_226489}

روایتی متفاوت از عزاداری اهل سنت در بنگلادش

مستند «امام باره»، ساخته محمدمهدی خالقی، به بررسی آیین‌های عزاداری اهل سنت بنگلادش در ماه محرم می‌پردازد. این مستند که بخشی از مجموعه «حسین (ع)، فراتر از مرزها» است، تصویری متفاوت از سوگواری عاشورا در میان اهل سنت ارائه می‌دهد.

«امام باره» تلاش می‌کند با عبور از کلیشه‌های رایج، واقعیت‌های موجود در جوامع اسلامی را بازتاب دهد و نشان دهد که محبت به امام حسین (ع) به یک مذهب خاص محدود نیست. به تصویرکشیدن مراسم گسترده عاشورا و مجموعه‌ای از آیین‌ها و باور‌های مردمان این کشور، از بخش‌های اصلی مستند «امام باره» به شمار می‌رود.

روایتگر فعالیت‌های مذهبی شیعیان در فرانکفورت

مستند «مسجد آبی»، ساخته مجید اسماعیلی، روایتگر فعالیت‌های مذهبی شیعیان در مرکز اسلامی فرانکفورت است. این مستند به صورت ویژه بر مراسم عزاداری دهه اول محرم در این مرکز تمرکز کرده است و نشان می‌دهد که چگونه شیعیان مهاجر از ملیت‌های مختلف در قلب اروپا، آیین‌های عاشورایی خود را حفظ کرده‌اند.

در مستند «مسجد آبی» با حجت الاسلام والمسلمین حاج شیخ محمود خلیل زاده، امام جماعت و مدیر مرکز اسلامی فرانکفورت، و دیگر دستاندرکاران و شیعیانی که به این مرکز رفت وآمد می‌کنند نیز درباره مجموعه فعالیت‌ها و ویژگی‌های این مکان گفت‌و‌گو شده است.