چرا سامانه باروری سالم نتوانست به وظایف خود درست عمل کند؟

سامانه باروری سالم با وجود تکالیف قانونی که قرار بود مسیر سلامت باروری را از نخستین مراجعه تا تولد زنده رصد کند، هنوز با یکپارچگی فاصله دارد.

کد خبر: ۴۳۹۷۹۳

تاریخ : ۰۱ شهريور ۱۴۰۵ - ۱۰:۴۱

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ سامانه باروری سالم با وجود تکالیف قانونی، هنوز نتوانسته مسیر سلامت باروری زنان و زوجین را به‌صورت یکپارچه رصد کند.

سامانه‌ای که قرار بود مسیر سلامت باروری را از نخستین مراجعه تا تولد زنده رصد کند، هنوز با یکپارچگی فاصله داردفرض کنیم یک زن برای دریافت خدمات سلامت باروری به مرکز بهداشت مراجعه می‌کند. شاید هنوز باردار نباشد و تنها برای مراقبت‌های پیش از بارداری، انجام یک آزمایش یا دریافت مشاوره به نظام سلامت مراجعه کرده باشد.

اگر در ادامه به پزشک متخصص ارجاع شود، آزمایش دیگری انجام دهد، سونوگرافی داشته باشد و در صورت نیاز مسیر درمان ناباروری را طی کند، انتظار طبیعی این است که همه این اطلاعات در یک پرونده مشخص و قابل رهگیری کنار هم قرار گیرد. اما در نظام سلامت الکترونیک کشور، این مسیر هنوز آن‌قدر‌ها هم سرراست نیست. سامانه ملی «باروری سالم» با همین هدف شکل گرفته است؛ سامانه‌ای که قرار بود فراتر از ثبت یک واقعه مانند زایمان و تولد عمل کند و بتواند مسیر سلامت باروری زنان و زوجین را از نخستین مراجعه در سطح یک تا خدمات تخصصی و فوق‌تخصصی، درمان ناباروری، بارداری و در نهایت تولد زنده دنبال کند.

با این حال، بررسی وضعیت موجود نشان می‌دهد میان آنچه قانون برای این سامانه در نظر گرفته و آنچه امروز در عمل قابل مشاهده است، فاصله‌ای جدی وجود دارد. مسئله فقط راه‌اندازی یک نرم‌افزار نیست؛ مسئله این است که آیا نظام سلامت کشور واقعاً می‌تواند مسیر سلامت باروری یک زن یا زوج را از ابتدا تا انتها ببیند یا نه.

قانونی که سامانه را فراتر از یک نرم‌افزار تعریف کرده است

ایجاد سامانه ملی باروری سالم صرفاً یک تصمیم داخلی وزارت بهداشت نبوده است. ماده ۵۴ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، ایجاد سامانه جامع برای ثبت اطلاعات مراجعان حوزه باروری، بارداری، سقط، زایمان و خدمات مرتبط را مورد تأکید قرار داده است؛ اطلاعاتی که دامنه آن مراکز بهداشتی و درمانی، آزمایشگاه‌ها، مراکز درمان ناباروری و مراکز تصویربرداری را نیز دربرمی‌گیرد. از سوی دیگر، با اجرای قانون برنامه هفتم پیشرفت از سال ۱۴۰۳، ضرورت ایجاد زیرساخت‌های یکپارچه سلامت الکترونیک جدی‌تر شده است.

ماده ۶۹ این قانون بر معماری یکپارچه سلامت الکترونیک و ارسال برخط اطلاعات خدمات سلامت تأکید دارد و احکام مرتبط با زن، خانواده و جمعیت در مواد ۷۹ و ۸۱ نیز برای سیاست‌گذاری دقیق‌تر در حوزه باروری و درمان ناباروری، به داده‌های کامل و قابل تحلیل نیاز دارد. در چنین شرایطی، سامانه باروری سالم می‌تواند یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های حکمرانی داده در حوزه جمعیت و سلامت باروری کشور باشد؛ اما به شرطی که واقعاً بتواند اطلاعات پراکنده را به یکدیگر متصل کند.

{$sepehr_key_241619}

مشکل کجاست؟ اطلاعات هست، اما کنار هم نیست مسئله اصلی را شاید بتوان در یک جمله خلاصه کرد: مشکل سامانه باروری سالم، نبود اطلاعات نیست؛ نبود اطلاعات یکپارچه و قابل رهگیری است.

امروز بخشی از اطلاعات سلامت افراد در سامانه‌های مختلف قرار دارد. سامانه‌هایی مانند «سینا»، «سیب» و دیگر سامانه‌های تخصصی، هرکدام بخشی از اطلاعات سلامت را در خود نگهداری می‌کنند، اما این داده‌ها هنوز به شکلی کامل و استاندارد در یک پرونده طولی سلامت باروری به یکدیگر متصل نشده‌اند. در نتیجه، اگر یک زن در یک مرکز آزمایشگاهی آزمایش دهد، در مرکز دیگری سونوگرافی انجام دهد، سپس به ماما یا پزشک مراجعه کند و در ادامه به یک مرکز تخصصی ارجاع شود، الزاماً همه این مراحل در قالب یک مسیر واحد و قابل مشاهده برای نظام سلامت کنار هم قرار نمی‌گیرند. در حالی که یک سامانه ملی واقعی باید بتواند با استفاده از یک شناسه یکتا نشان دهد فرد چه زمانی مراجعه کرده، چه خدمتی دریافت کرده، چه آزمایش و تصویربرداری برای او انجام شده، به کجا ارجاع شده، چه تشخیصی برای او ثبت شده، چه درمانی دریافت کرده و در نهایت نتیجه این مسیر چه بوده است.

از ناباروری تا IVF

اهمیت این موضوع در حوزه ناباروری بیشتر نمایان می‌شود. مسیر یک زوج نابارور، یک مراجعه ساده و یک خدمت منفرد نیست. فرد ممکن است از شناسایی اولیه و ارجاع شروع کند، آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های مختلف انجام دهد، تشخیص دریافت کند و سپس وارد فرآیند درمان شود. پس از آن نیز ممکن است روش‌هایی مانند IUI، IVF، ICSI یا FET در مسیر درمان قرار بگیرد و در برخی موارد، خدماتی مانند اهدای تخمک یا جنین و انجماد تخمک و جنین نیز مطرح شود.

اگر همه این مراحل در یک پرونده طولی ثبت نشوند، مدیر نظام سلامت در نهایت فقط مجموعه‌ای از داده‌های پراکنده خواهد داشت؛ بدون اینکه بتواند به‌سادگی بفهمد چه تعداد فرد وارد مسیر درمان شده‌اند، چه تعداد درمان را آغاز کرده‌اند، چند سیکل درمانی انجام شده، میزان موفقیت درمان چقدر بوده و در نهایت چند مورد به تولد زنده منجر شده است.

این در حالی است که تولد زنده باید یکی از مهم‌ترین خروجی‌های قابل سنجش چنین سامانه‌ای باشد.

وقتی نظام ارجاع روی کاغذ می‌ماند

یک سامانه ملی سلامت زمانی معنا پیدا می‌کند که علاوه بر ثبت اطلاعات، بتواند مسیر بیمار را نیز دنبال کند. در حوزه باروری، این یعنی سامانه باید مشخص کند چه فردی، در چه زمانی، توسط چه سطحی از خدمات و با چه علتی به کدام مرکز ارجاع شده و سرنوشت این ارجاع چه بوده است.

{$sepehr_key_241620}

اما در شرایط فعلی، نظام ارجاع در سامانه هنوز به شکل کامل و قابل رهگیری شکل نگرفته است. در چنین شرایطی سامانه ممکن است از نظر فنی فعال باشد و اطلاعاتی نیز در آن ثبت شود، اما همچنان نتواند نقش واقعی خود را به‌عنوان ابزار مدیریت مسیر سلامت ایفا کند.

تفاوت این دو موضوع مهم است: فعال بودن یک سامانه با کارآمد بودن آن یکی نیست. چند سامانه برای یک بیمار، یکی دیگر از چالش‌های مهم، تعدد سامانه‌های اطلاعاتی در حوزه سلامت است.

منبع: مهر