اعمال شب و روز پانزدهم رمضان + دعا، ترجمه و صوت

دعا‌های مختصر روزانه ماه رمضان یکی از برنامه‌های روزانه رایج بین شیعیان در ماه رمضان است که برای هر روز نقل شده و معمولا پس از نماز خوانده می‌شود.

کد خبر: ۶۵۵۱۷

تاریخ : ۰۸ ارديبهشت ۱۴۰۰ - ۰۸:۵۷

نوشته

شهرآرانیوز - رمضان ماه خدا و بهار قرآن است. در این ماه، زمینه پالایش درون و اصلاح بیرون و بهره مندی از رحمت خداوند برای همگان فراهم می‌شود. این ماه به دلیل فضیلت منحصر به فردش نسبت به سایر ماههای سال، برای روزه داری انتخاب شده است.

{$sepehr_media_293047_400_300}

دعای روز پانزدهم ماه رمضان

بسم‌الله الرحمن الرحیم

اللهمّ ارْزُقْنی فیهِ طاعَةَ الخاشِعین واشْرَحْ فیهِ صَدْری بإنابَةِ المُخْبتینَ بأمانِکَ یا أمانَ الخائِفین.

خدایا در این ماه طاعت فروتنان را نصیبم کن و سینه‌ام را برای توبه‌ای همانند توبه فروتنان گشوده گردان، به حق امان بخشی خود ای ایمنی دل‌های ترسان.‌

شرح و تفسیر دعا در کلام مرحوم آیة الله مجتهدی تهرانی

شرح فراز اول

در فراز ابتدایی این دعا 'للهم ارزقنی فیه طاعه الخاشعین' یعنی 'خدایا در این روز اطاعت بندگان خاشع وخاضع خود را نصیب من گردان' آمده است.

برای آنکه بدانیم خاشعین چه کسانی هستند، بهتر است اول در مورد متکبرین صحبت به میان آوریم؛ چرا که خضوع و خشوع به طور کامل با تکبر و غرور تضاد دارد، به طوری که هر آنچه که در صفات متکبرین وجود دارد، ضد آن در خاشعین موجود است.

برای روشن شدن این موضوع اشاره می‌کنیم به قسمتی از سخنان گهربار حضرت علی ( ع) که در مورد متکبران اینگونه فرمودند: 'آگاه باشید! زنهار! زنهار! از پیروی و فرمانبری سران و بزرگانتان، آنان که به اصل و حسب خود می‌نازند و خود را بالاتر از آنچه هستند می‌پندارند و کارهای نادرست را به خدا نسبت می‌دهند و نعمت‌های گسترده خدا را انکار می‌کنند، تا با خواسته‌های پروردگار مبارزه کنند و نعمت‌های او را نادیده انگارند، آنان شالوده تعصب جاهلی و ستون‌های فتنه و شمشیرهای تفاخر جاهلیت هستند.'

امام علی ( ع) همچنین در قسمتی دیگر نیز فرمودند: 'کبر و خودپسندی چیزی است که قلب‌های متکبران را همانند کرده، تا قرن‌ها به تضاد و خونریزی گذراندند و سینه‌ها از کینه‌ها تنگی گرفت.' که با توجه به این تذکرات مقدس از زبان امیر مؤمنان، درمی‌یابیم که خضوع و خشوع همانند ظرفی است که انسان به وسیله آن به جمع‌آوری رضا و خشنودی خداوند می‌پردازد و تکبر چون ظرفی است تو خالی که هیچ چیزی در آن جز غرور و تکبر جای نمی‌گیرد و این خضوع و خشوع است که انسان را به خدای خویش نزدیک می‌سازد؛ زیرا که هرچه انسان نزد پروردگار عالمیان، خود را ذلیل و خوار نشان دهد، ارزشش در پیشگاه او بیشتر می‌شود.

چنانچه حضرت علی ( ع) فرمودند: 'تاج تواضع و فروتنی را بر سر نهید و تکبر و خودپسندی را زیرپا بگذارید … و تواضع و فروتنی را سنگر میان خود و شیطان و لشکریانش قرار دهید، زیرا شیطان از هر گروهی لشکریان و یارانی سواره و پیاده دارد.' پس خضوع و خشوع در مقابل پروردگار عالمیان همان طاعت و بندگی خالصانه در مقابل ذات اقدس اوست که ما نیز در این روز از خداوند می‌خواهیم به ما عبادت و اطاعتش را همراه با خضوع و خشوع نصیب کند.

شرح فراز دوم

در بخش دیگر این دعا می‌خوانیم: 'و اشرح فیه صدری بانابه المخبتین بامانک یا امان الخائفین' یعنی 'و شرح صدر مردان فروتن و خداترس را به من عطا فرما به حق امان بخشی خود ای ایمنی دل‌های ترسان.'

حال مخبتین چه کسانی هستند؟ در دعای این روز نکته اساسی که به آن تاکید شده است، خضوع و خشوع و فروتنی در مقابل ذات اقدس پروردگار است به طوری که در این روز از خداوند درخواست می‌کنیم آنچه را که در صفات و اعمال خالصان و خاشعان و فروتنان وجود دارد، نصیب ما کند، اما در اینجا می‌خواهیم بدانیم مخبتین به چه معناست؟

مخبتین به معنای فروتنان است، آن هم فروتنانی که فروتنی آنان فقط در مقابل پروردگار جهان و جهانیان است، حال شاید سوال کرد که فروتنان چه کسانی هستند؟ که در جواب باید بگوییم فروتنی یکی از صفات بارز مؤمنان تقواپیشه است که شب و روز خود را به تقوا و پرهیزکاری می‌گذرانند. چنانچه حضرت علی ( ع) در مورد صفت و نشانه یک پرهیزکار فرمودند: 'در دینداری نیرومند، نرمخو و دور اندیش است، دارای ایمانی پر از یقین، حریص در کسب و دانش، با داشتن علم بردبار، در توانگری میانه رو، در عبادت فروتن، در تهی دستی آراسته، در سختی‌ها بردبار، در جستجوی کسب حلال، در راه هدایت شادمان و پرهیز کننده از طمع ورزی، است.'

با توجه به فرموده آن بزرگوار در می‌یابیم که مخبتین همان پرهیزکاران هستند که شب و روز خود را به ذکر و یاد خداوند به پایان می‌برند که ما نیز در این روز از خداوند می‌خواهیم شرح صدری را که مردان پرهیزکار و فروتن دارند، به ما نیز عطا کند.

نماز روز پانزدهم ماه رمضان

برای شب پانزدهم ماه مبارک رمضان چهار رکعت نماز مورد سفارش قرار گرفته که در دو رکعت اول پس از خواندن سوره حمد، صد مرتبه سوره توحید و در دو رکعت دیگر، پس از خواندن حمد، ۵۰ مرتبه سوره توحید خوانده شود.

دعای پیامبر (ص) در شب پانزدهم رمضان (اقبال الاعمال)

الجزء الأول؛ أبواب أحکام شهر رمضان؛ الباب التاسع عشر فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیله الخامسه عشر و یوم‌ها
جلد اول، باب‌های احکام ماه رمضان؛ باب نوزدهم اعمال و دعاهای وارد شده در روایات در شب و روز پانزدهم ماه:

الْحَنَّانُ أَنْتَ سَیِّدِی الْمَنَّانُ أَنْتَ مَوْلَایَ الْکَرِیمُ أَنْتَ سَیِّدِی الْغَفُورُ [الْعَفُوُّ] الرَّحِیمُ
آقای من، تو بسیار مهربانی. مولای من، تو بسیار عطاکننده‌ای. آقای من، تو بزرگواری. مولای من، تو بسیار گذشت‌کننده‌ای

أَنْتَ مَوْلَایَ الْحَلِیمُ أَنْتَ سَیِّدِی الْوَهَّابُ أَنْتَ مَوْلَایَ الْعَزِیزُ أَنْتَ سَیِّدِی الْقَرِیبُ أَنْتَ مَوْلَایَ الْوَاحِدُ
[بسیار آمرزنده و مهربانی]. آقای من، تو بردباری. مولای من، تو بسیار بخشنده‌ای. آقای من، تو سربلندی. مولای من، تو نزدیکی. آقای من، تو یگانه‌ای.

أَنْتَ سَیِّدِی الْقَاهِرُ أَنْتَ مَوْلَایَ الصَّمَدُ أَنْتَ سَیِّدِی الْعَزِیزُ أَنْتَ مَوْلَایَ الْبَارِی
مولای من، تو چیره‌ای. آقای من، تو بی‌نیازی. مولای من، تو سرافرازی.

صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی وَ تَجَاوَزْ عَنِّی إِنَّکَ أَنْتَ الْأَجَلُّ الْأَعْظَم‏
بر محمّد و آل محمّد درود فرست و مرا بیامرز و بر من رحم کن و از من درگذر، به راستی که تو والاترین و بزرگ‌ترین هستی.

دعای سبحان مقلب القلوب و الابصار سبحان مقلب اللیل و النهار در شب پانزدهم رمضان

و فیها عده روایات ما نختاره من عده روایات فی الدعوات
اعمال شب پانزدهم عبارت‌اند: ۴. دعاهای مخصوص این شب.
و أما الدعوات فمنها ما وجدناها فی کتب أصحابنا رحمهم الله العتیقه و قد سقط منها أدعیه لیال و هو دعاء اللیله الخامسه عشر
دعاهای این شب عبارت‌اند از: (اولین) دعای شب پانزدهم براساس کتاب‌های کهن راویان امامیّه-رحمهم اللّه-:

سُبْحَانَ مُقَلِّبِ الْقُلُوبِ وَ الْأَبْصَارِ سُبْحَانَ مُقَلِّبِ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ
پاکا خدای دگرگون‌کننده‌ی دل‌ها و دیده‌ها، پاکا خدای دگرگون‌کننده‌ی شب و روز

وَ خَالِقِ الْأَزْمِنَهِ وَ الْأَعْصَارِ الْمُجْرِی عَلَی مَشِیَّتِهِ الْأَقْدَارَ الَّذِی لَا بَقَاءَ لِشَیْ‏ءٍ سِوَاهُ
و آفریننده‌ی زمان‌ها و روزگاران که مقدّرات را براساس خواست خود روان گردانید و هیچ جز او پایدار نمی‌ماند

وَ کُلُّ شَیْ‏ءٍ یَعْتَوِرُهُ الْفَنَاءُ غَیْرَهُ فَهُوَ الْحَیُّ الْبَاقِی الدَّائِمُ‏ (تَبارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِینَ ‏)[۱]
و بر همه چیز جز او نیستی عارض می‌گردد. بنابراین، او زنده‌ی پاینده و جاودانی است، بلندمرتبه و منزّه باد خدا، که پروردگار جهانیان است.

اللَّهُمَّ قَدِ انْتَصَفَ شَهْرُ الصِّیَامِ بِمَا مَضَی مِنْ أَیَّامِهِ وَ انْجَذَبَ إِلَی تَمَامِهِ وَ اخْتِتَامِهِ
خداوندا، ماه صیام در اثر گذشت روزهای آن، به نیمه رسید و رو به پایان است

وَ مَا لِی عُدَّهٌ أَعْتَدُّ بِهَا فَأَلْجَأُ إِلَیْهَا وَ لَا أَعْمَالٌ مِنَ الصَّالِحَاتِ أُعَوِّلُ عَلَیْهَا سِوَی إِیمَانِی بِکَ وَ رَجَائِی لَکَ
و من اندوخته‌ای قابل ملاحظه [که بدان پناهنده شوم] و اعمال شایسته‌ای که بر آن اعتماد کنم، جز ایمان و امید به تو ندارم

فَأَمَّا رَجَائِی فَیُکَدِّرُهُ عَلَیَّ صَفْوَهُ الْخَوْفِ مِنْکَ وَ أَمَّا إِیمَانِی فَلَا یَضِیعُ عِنْدَکَ وَ هُوَ بِتَوْفِیقِکَ
و بااین‌حال، امیدم را بیم خالص از تو مکدّر می‌کند ولی ایمانم به تو، به توفیق تو در نزد تو ضایع نمی‌گردد.

اللَّهُمَّ فَلَکَ الْحَمْدُ حِینَ لَمْ تُفَکِّکْ [لَمْ تَفْکُکْ یَدِی عِنْدَ اسْتِمْسَاکِی‏] یَدِی عِنْدَ التَّمَاسُکِ بِالْعُرْوَهِ الْوُثْقَی وَ لَمْ تُشْقِنِی بِمُفَارَقَتِهَا فِیمَنِ اعْتَوَرَهُ الشَّقَاءُ
خداوندا، پس ستایش تو را که هنگام چنگ زدن من به دستاویز استوار، دستم را از آن جدا نکردی و به واسطه‌ی جدایی از آن جزو کسانی که بدبختی بر آنان عارض گشته، بدبخت ننمودی.

اللَّهُمَّ فَأَنْصِفْنِی مِنْ شَهَوَاتِی فَإِلَیْکَ مِنْهَا الشَّکْوَی وَ مِنْکَ عَلَیْهَا أُؤَمِّلُ الْعَدْوَی فَإِنَّکَ تَشَاءُ وَ تَقْدِرُ وَ أَشَاءُ وَ لَسْتُ [وَ لَا] أَقْدِرُ وَ لَسْتُ
خداوندا، پس نسبت به خواهش‌های نفسانی‌ام به عدل و داد رفتار کن، که از آن‌ها به تو گله می‌گزارم و به تو بر آن‌ها امید یاری دارم؛ زیرا تو اراده می‌کنی و توانایی، ولی من اراده می‌کنم و توانایی ندارم.

إِلَهِی وَ سَیِّدِی مَحْجُوجاً وَ لَکِنْ مَسْئُولًا تُرْجَی وَ مَخُوفاً یُتَّقَی تُحْصِی وَ نَنْسَی وَ بِیَدِکَ حُلْوُ وَ مُرُّ الْقَضَاءِ
ای معبود و آقای من، تو مغلوب استدلال کسی قرار نمی‌گیری، لیکن از تو درخواست و به تو امید بسته می‌شود و از تو هراسیده و پرهیز می‌شود، [اعمال و گناهان و غفلت‌های ما را] به شماره درمی‌آوری و ما فراموش می‌کنیم و شیرینی و ترشی سرنوشت حتمی به دست تو است.

اللَّهُمَّ فَأَذِقْنِی حَلَاوَهَ عَفْوِکَ وَ لَا تُجَرِّعْنِی غُصَصَ سَخَطِکَ [سُخْطِکَ ‏] وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ‏
خداوندا، شیرینی گذشت را به من بچشان و غصه‌های خشمت را به من مچشان. درود خداوند بر حضرت محمّد و خاندان پاک او، ای مهربان‌ترین مهربانان.

دعای محمد بن ابی قره در شب پانزدهم رمضان

الجزء الأول؛ أبواب أحکام شهر رمضان؛ الباب التاسع عشر فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیله الخامسه عشر و یوم‌ها
جلد اول، باب‌های احکام ماه رمضان؛ باب نوزدهم اعمال و دعاهای وارد شده در روایات در شب و روز پانزدهم ماه:

و فیها عده روایات ما نختاره من عده روایات فی الدعوات
اعمال شب پانزدهم عبارت‌اند: ۴. دعاهای مخصوص این شب.

مِنْهَا مِنْ کِتَابِ ابْنِ أَبِی قُرَّهَ فِی عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ ‏فِی اللَّیْلَهِ الخَامِسَهِ عَشَرَ مِنْهُ
به نقل از کتاب «عمل شهر رمضان» نوشته‌ی «ابن ابی قرّه» در شب پانزدهم:

یَا مَنْ أَظْهَرَ الْجَمِیلَ وَ سَتَرَ الْقَبِیحَ یَا مَنْ لَمْ یُؤَاخِذْ بِالْجَرِیرَهِ وَ لَمْ یَهْتِکِ السِّتْرَ
ای خدایی که زیبایی را آشکار کردی و زشتی را پوشاندی، ای خدایی که مرا به واسطه‌ی جنایتم کیفر ننمودی و پرده‌دری نکردی،

یَا عَظِیمَ الْعَفْوِ یَا حَسَنَ التَّجَاوُزِ یَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَهِ یَا بَاسِطَ الْیَدَیْنِ بِالرَّحْمَهِ
ای صاحب گذشت بزرگ، ای زیبادرگذرنده، ای گسترنده‌ی آمرزش، ای گشاینده‌ی رحمت با دو دست خود

[وَ] یَا صَاحِبَ کُلِّ نَجْوَی وَ مُنْتَهَی کُلِّ شَکْوَی [وَ] یَا مُقِیلَ الْعَثَرَاتِ یَا مُجِیبَ الدَّعَوَاتِ یَا مُبْتَدِئاً بِالنِّعَمِ قَبْلَ اسْتِحْقَاقِهَا
[و] ای همدم همه‌ی نجواها، ای منتهای همه‌ی شکوه‌ها [و] ای درگذرنده از لغزش‌ها، ای اجابت‌کننده‌ی دعاها، ای آغازکننده‌ی نعمت‌ها پیش از استحقاق آن‌ها،

یَا رَبَّاهْ یَا سَیِّدَاهْ یَا مَوْلَاهْ یَا غَایَهَ رَغْبَتَاهْ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ لَا تُشَوِّهَ خَلْقِی فِی النَّارِ
ای پروردگار من ای آقای من ای مولای من، ای منتهای مطلوب من، از تو درخواست می‌کنم که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی و چهره‌ام را در آتش جهنّم زشت نگردانی.

ثُمَّ تَسْأَلُ حَاجَتَکَ تُقْضَی إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی زِیَادَهٌ
سپس حاجتت را بخواه. ان شاء اللّه تعالی برآورده می‌شود. ادامه‌ی این دعا بر اساس روایت دیگر:

اللَّهُمَّ یَا مُفَرِّجَ کُلِّ هَمٍّ وَ یَا مُنَفِّسَ کُلِّ کَرْبٍ وَ یَا صَاحِبَ کُلِّ وَحِیدٍ وَ یَا کَاشِفَ ضُرِّ أَیُّوبَ
خداوندا، ای گشاینده‌ی همه‌ی اندوه‌ها و ای برطرف‌کننده‌ی همه ناراحتی‌های گلوگیر و ای همدم همه‌ی تنهاها و ای برطرف‌کننده‌ی رنجوری حضرت ایوب

وَ یَا سَامِعَ صَوْتِ یُونُسَ الْمَکْرُوبِ وَ فَالِقَ الْبَحْرِ لِمُوسَی وَ بَنِی إِسْرَائِیلَ وَ مُنْجِیَ مُوسَی وَ مَنْ مَعَهُ أَجْمَعِینَ
و ای شنونده‌ی صدای حضرت یونس اندوهگین و شکافنده‌ی دریا برای حضرت موسی و بنی اسرائیل و نجات‌بخش حضرت موسی و همه‌ی همراهانش،

أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُیَسِّرَ لِی فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ
از تو خواهانم که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی و در این ماه بزرگ که افراد را در آن [از جهنّم] آزاد می‌کنی و گناهان را می‌بخشی،

الَّذِی تُعْتِقُ فِیهِ الرِّقَابَ وَ تَغْفِرُ فِیهِ الذُّنُوبَ مَا أَخَافُ عُسْرَهُ وَ تُسَهِّلَ لِی مَا أَخَافُ حُزُونَتَهُ
آنچه از سختی آن بیم دارم، آسان ساخته و آنچه از اندوه آن می‌هراسم، برای من راحت کنی.

یَا غِیَاثِی عِنْدَ کُرْبَتِی وَ یَا صَاحِبِی عِنْدَ شِدَّتِی یَا عِصْمَهَ الْخَائِفِ الْمُسْتَجِیرِ یَا رَازِقَ الْبَائِسِ الْفَقِیرِ
ای فریادرس من هنگام اندوهم و ای همدم من هنگام سختی، ای نگاه‌دارنده‌ی هراسناک پناه‌جو، ای روزی دهنده به گرفتار نادار،

یَا مُغِیثَ الْمَقْهُورِ الضَّرِیرِ یَا مُطْلِقَ الْکَبَلِ عَنِ الْأَسِیرِ [وَ] یَا مُخَلِّصَ الْمَسْجُونِ الْمَکْرُوبِ
ای فریادرس مغلوب نیازمند، ای آزادکننده‌ی اسیر به بند کشیده‌شده [ای رهایی‌دهنده‌ی اسیر از بند و] ای رهاکننده‌ی زندانی اندوهگین،

أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَجْعَلَ لِی مِنْ جَمِیعِ أُمُورِی فَرَجاً وَ مَخْرَجاً وَ یُسْراً عَاجِلًا یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِین‏
از تو درخواست می‌کنم که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی و در تمام امورم برای من گشایش و راه خروج و آسانی [فراوانی] زودرس، قرار دهی. ای مهربان‌ترین مهربانان.

دعای پیامبر (ص) در شب پانزدهم رمضان (بلدالامین)

وَ ذَکَرَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الصَّفْوَانِیُّ فِی کِتَابِ بُلْغَهِ الْمُقِیمِ وَ زَادِ الْمُسَافِرِ

در کتاب‌های بلغه المقیم و زاد المسافر، عبد الله الصفوانی نقل کرده است که:

أَنَّ النَّبِیَّ ص کَانَ یَدْعُو بِهَذِهِ الْأَدْعِیَهِ فِی لَیَالِی شَهْرِ رَمَضَانَ اَللَّیْلَهِ اَلْخَامِسَ عَشْرَهَ

پیامبر صلی الله علیه و آله به این دعاها را در شب‌های ماه رمضان می‌خواندند. شب پانزدهم:

یَا جَبَّارُ أَنْتَ سَیِّدِیَ اَلْمَنَّانُ أَنْتَ مَوْلاَیَ اَلْکَرِیمُ أَنْتَ سَیِّدِیَ اَلْغَفُورُ أَنْتَ مَوْلاَیَ اَلْحَلِیمُ

أَنْتَ سَیِّدِیَ اَلْوَهَّابُ أَنْتَ مَوْلاَیَ اَلْعَزِیزُ أَنْتَ سَیِّدِیَ اَلْقَدِیرُ أَنْتَ مَوْلاَیَ اَلْوَاحِدُ أَنْتَ سَیِّدِیَ اَلْقَائِمُ

أَنْتَ مَوْلاَیَ اَلصَّمَدُ أَنْتَ سَیِّدِیَ اَلْخَالِقُ أَنْتَ مَوْلاَیَ اَلْبَارِئُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ

وَ اِغْفِرْ لِی وَ اِرْحَمْنِی وَ تَجَاوَزْ عَنِّی إِنَّکَ أَنْتَ اَلْأَجَلُّ اَلْأَعْظَمُ

اینجا بخوانید: ذکر مخصوص روز چهارشنبه + متن دعا، استعاذه و اعمال