آمنه مستقیمی | شهربانو، در میان فرصتهایی که در طول تاریخ برای بیان و عرضه معارف و حقایق عاشورای حسینی ایجاد شده، روضههای خانگی جزو مهمترین و باسابقهترین و در عین حال سادهترین آنها محسوب میشوند چنان که در شرایطی مثل ممنوعیت عزاداری در دوره رضاخان این روضهها که عمدتا با همت و عزم زنان برپا میشوند بسیار نقشآفرین بودند. از این رو، در محرم حسینی و به منظور بررسی نقشی که زنان با روضههای خانگی در ابلاغ پیام عاشورا ایفا کردهاند با خانم زهرا راستی، استاد حوزه و دانشگاه، گفتوگو کردهایم که مشروح آن در ادامه تقدیم حضورتان میشود.
از همان بدو وقوع واقعه عاشورای حسینی، زنان نقشی ویژه و بیبدیل در ابلاغ پیام این قیام ایفا کردهاند. به عبارت دیگر، همه آنچه حضرت سیدالشهداء (ع) و یاران باوفایشان انجام دادند و همه سختیها، مجاهدتها و حماسهآفرینیهای آنها در روز عاشورا به پایان رسید، اما از همان روز نقش تبیینی و تبلیغی حضرت زینبکبری (س) و دیگر بانوان از اهلبیت امام (ع) آغاز شد و زنان در مسیر اسارت، حضور در مجلس ابنزیاد و یزید و در میان مردم چنان دست به روشنگری و تبیین واقعیت عاشورا زدند که هیچ چیز جایگزین آن نمیشود! مهم آنکه در طول دورههای مختلف تاریخ زنان با الهام از آن الگوی فاخر، قوی و ارزنده به طرق مختلف ایفاگر این نقش تبلیغی و تبیین بودهاند و سیره زینبی را در رساندن صحیح پیام عاشورا به جامعه و تاریخ استمرار دادهاند.
یکی از عوامل مهم و مؤثر و باسابقه در اثرگذاری عاشورا بر فضای خانه و خانواده روضههای خانگی است که در عین برخورداری از صفا و صمیمیت، فضای تربیتی را هم به خانهها میآورد. این روضهها که در عین سادگی و خلوص برپا میشود از بسترهای مهم رساندن پیام عاشورا و استمرار مسیری است که حضرت زینب (س) و دیگر بانوان حرم در این باره گشودهاند. مهم آنکه این روضهها فرصت انتقال معارف عاشورایی به نسل آینده را در بستر خانه و خانواده فراهم میکنند.
اگرچه جلسات مساجد، هیئتهای مذهبی، حسینیهها، تکایا و امثال آن نقش تربیتی و تبلیغی خاص خود را دارد، اما وقتی این حرکت حتی به سادهترین شکل آن به فضای خانه وارد میشود بچهها در عین حضور در گرما و صمیمیت خانه، تأثیر عمیق هم میپذیرند و فرهنگ عاشورا از کودکی با روحشان پیوند میخورد.
در این میان، زنان که محور برپایی روضههای خانگی هستند به دلیل در اختیار داشتن مدیریت داخل خانه، با سیاهپوش کردن فضای منزل، تقسیم مسئولیتها بین بچهها، تدارک پذیرایی و همراه کردن همه اعضا در برپایی هر چه بهتر روضه، به احیا و استمرار پیام عاشورا در فضای خانه و خانواده کمکی شایان کردهاند و میکنند.
مسئله تبلیغ یا عنوان امروزی آن، جهاد تبیین، همان وظیفهای است که بر دوش بخشی از زنان و مردان جامعه گذاشته شده است که میخواهند در حوزه تبیین و ترویج معارف دین قدم بردارند. در این میان، عاشورای حسینی و ابعاد مختلف آن بخش مهمی از معارف دین را در خود نهفته دارد که باید تبیین و تبلیغ شود، زیرا اگر نبود حرکت حضرت اباعبدا... الحسین (ع) و یاران ایشان، چهبسا اسلام زنده نمیماند و اسلام ناب محمدی به شکل کنونی استمرار نمییافت. شاید شکل اسلام آمریکایی یا تشیع انگلیسی به جای آن حیات و نفوذ مییافت! قیام عاشورای حسینی احیای اسلام و ابلاغ پیام دین به آیندگان بود. از عمده سربازان ادامهدهنده این راه مبلغان هستند و مهم آنکه در عرصه تبلیغ و تبیین، زنان و مردان دوشادوش هم وظیفه دارند و به این وظیفه عمل میکنند چنانکه بسیاری از زنان مبلغ در طول تاریخ درباره عاشورا و واقعه کربلا، مطالعه و کار کردهاند. در این میان زنان با نگاه زنانه و ظرافتهایی که خدا در وجودشان قرار داده است به این عرصه ورود کرده و پیام عاشورا را با زندگی در اعصار و شرایط مختلف، تطبیق دادهاند. در این باره از فرصت و ظرفیت روضههای خانگی نیز بسیار بهره بردهاند.
زنان در نقشهای مختلف اعم از فرزندداری و همسرداری از حیات و استمرار نگاه دینی در خانه مراقبت کردهاند. باید توجه داشت در هر دورهای عناوینی وجود دارد که باید سرفصل زندگی ما باشد. زمانی جنگ مطرح است، زمانی بازسازی ویرانیهای ناشی از جنگ. زمانی اقتضا میکند که تولید ملی و پرهیز از اسراف محور باشد و .... اینجا نقش زنان مبلغ برای اینکه پیامهای عاشورایی را با ویژگیهای هر عصر تطبیق دهند پررنگ میشود.
ویژگیهای زنان و نقشی که آنها در تربیت فرزندان، اداره زندگی و تشویق و تهییج مردان برای حضور در عرصههای اقتصاد و جهاد و سیاست ایفا میکنند خاص است. بانوان مبلغ برای تطیبق قدرت زنانه با این عرصهها نقشی مهم دارند. اگرچه این نقشآفرینی وجود دارد، اما باید تقویت و پررنگتر شود.
ایشان در بیانات اخیر خود مسیری مهم را برای تبلیغ مشخص کردند که هم تبلیغ در حوزههای علمیه را سامان میدهد و هم به مبلغان برای حضور در عرصه تبلیغ برنامه ارائه میکند. یکی از سرفصلهای این تبلیغ میتواند عرصه روضههای خانگی که عموما بانومحور است باشد که اگر برای آن برنامهریزی کنیم بر نسل جدید تأثیر قوی و جدی بر جای میگذارد. ما معتقدیم روضههای خانگی رکنی اساسی در تربیت و تبیین و به میدان آوردن همه اعضای خانواده با محوریت و مدیریت زنان است که برای تبلیغ اثرگذار، باید روی آن سرمایهگذاری و برای گسترش عمق و دامنهاش فکر و برنامهریزی کرد.