عراقچی: فرهنگ عاشورا شالوده دیپلماسی انسان‌محور و عزت تمدنی ایران است | نه فراموش می‌کنیم و نه می‌بخشیم

به گزارش شهرآرانیوز، سید عباس عراقچی در مراسم رونمایی از اسناد و کتاب «محرم و عاشورا در آیینه اسناد وزارت امور خارجه»، به ایراد سخنرانی پرداخت.

متن امل سخنرانی وزیر امور خارجه به شرح زیر است:

«بسم‌الله الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین و صلی‌الله علی سیدنا و مولانا ابی‌القاسم محمد و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین، بِهِمْ نَتَوَلَّی وَ مِنْ أَعْدَائِهِمْ نَتَبَرَّأ إِلَی اللَّهِ، إلی یوم القیامه.

مهمانان گرامی، سفرا و رؤسای نمایندگی‌های کشور‌های خارجی مقیم تهران، علما و روحانیون، استادان دانشگاه، پژوهشگران، اصحاب فرهنگ و رسانه و همه علاقه‌مندان به تاریخ، فرهنگ و میراث یگانه عاشورا؛ سلام علیکم.

امروز در افتتاح رویدادی گرد هم آمده‌ایم که موضوع آن تنها نمایش مجموعه‌ای از اسناد اداری و مکاتبات تاریخی نیست؛ بلکه بخشی از حافظه زنده یک ملت است؛ حافظه‌ای که با نام امام حسین (ع)، واقعه کربلا، فرهنگ عاشورا و آیین‌های محرم پیوند خورده است.

قیام حضرت اباعبدالله الحسین (ع) فراتر از یک واقعه تاریخی یا مذهبی، یک «مکتب زندگی»، «منشوری بی‌زوال» در باب اصالت عدالت و حق‌طلبی و «سندی بنیادین» برای مقاومت در برابر ظلم، انحراف و فساد و دفاع از کرامت انسان است.

این قیام، زبان جهانی عدالت است و ملت ایران در سده‌های متمادی، این مکتب رهایی‌بخش را به‌عنوان محور زیست مؤمنانه در عرصه‌های شخصی، اجتماعی و ملی و به‌عنوان زبان حق‌طلبی و سلطه‌ستیزی خود در عرصه بین‌المللی برگزیده است.

رویداد اسنادی امروز فرصتی مغتنم برای گشت‌وگذار در حافظه جمعی ایرانیان و بازخوانی پیوند‌های دیرینه این سرزمین با جهان از پنجره محرم و عاشورا است. بررسی صد‌ها سند منتشرنشده که برخی از آنها برای نخستین‌بار به نمایش درآمده‌اند، نشان می‌دهد صیانت از مقدسات و ترویج فرهنگ عاشورا همواره بخشی از تعهد ملی و هویت دیپلماتیک ایرانیان در تعامل با جهان بوده است؛ حتی در دوره‌هایی که برخی حکام، به‌ویژه در دوران حکومت پهلوی، با دین و مذهب بیگانه بودند.

از گزارش برگزاری مراسم عاشورا در پترزبورگ، استانبول، قفقاز و شهر‌های هند، تا تشکیل تکیه‌های مشترک در بادکوبه و مکتب شرافت در بغداد، همه گواه آن است که ایران همواره یکی از مراکز مهم تمدنی برای ترویج ارزش‌های انسانی و معنوی مبتنی بر میراث عاشورا بوده است.

در لایه‌های عمیق‌تر این اسناد، تجلی «عزت‌طلبی تمدنی» ایران در تقابل با نظام سلطه و قدرت‌های استعماری به چشم می‌خورد. دیپلماسی ایران در این اسناد، دیپلماسی فرصت‌طلبانه و خشک نیست، بلکه «دیپلماسی انسان‌محور» است که از هر فرصتی برای تعالی ارزش‌های بشری بهره می‌گیرد.

در این مجموعه‌ها، محرم و عاشورا صرفاً به‌عنوان یک مناسک مذهبی ثبت نشده‌اند؛ بلکه حضور عاشورا در عرصه‌های مختلف زندگی اجتماعی و روابط میان ملت‌ها دیده می‌شود؛ از تأمین امنیت زائران، حل مشکلات اقامت و رفت‌وآمد و پیگیری امور بهداشتی و درمانی آنان، تا حمایت از برگزاری مجالس سوگواری ایرانیان مقیم خارج، رفع محدودیت‌های زبان فارسی و آیین‌های مذهبی، تعمیر گنبد‌ها و صحن‌ها و سقاخانه‌ها و اهدای فرش، چهل‌چراغ و آثار هنری به عتبات عالیات.

این اسناد نشان می‌دهند که فرهنگ عاشورا در بستری اجتماعی شکل گرفته و همواره محل گفت‌و‌گو میان سنت‌های مردمی، دیدگاه‌های فقهی، اقتضائات اجتماعی و مسئولیت‌های عمومی بوده است.

از این منظر، عاشورا هم میراث ایمان است و هم میراث اخلاق؛ هم یادآور مظلومیت است و هم دعوت به مسئولیت؛ هم سوگ است و هم آگاهی. پیام امام حسین (ع) در کربلا در مرز‌های جغرافیایی محدود نمی‌شود و زبان کرامت انسان، مقابله با تحقیر، نفی بی‌تفاوتی و ایستادگی در برابر ظلم است.

بررسی این اسناد، تصاویر و آیین‌ها نشان می‌دهد عاشورا از یک رخداد تاریخی عبور کرده و به یک «پدیده تمدنی» غنی از مفاهیم والا تبدیل شده است؛ پیوند دیروز با امروز و چراغ راهنمای همیشگی این ملت در چالش‌های گذشته، حال و آینده.

برادران و خواهران گرامی

امسال محرم و عاشورای ایران رنگ و بوی دیگری دارد. کشور تاریخی ایران مورد هجوم ناجوانمردانه و ظالمانه دو رژیم گردنکش، قانون‌گریز و حق‌ستیز آمریکایی و اسرائیلی قرار گرفت و شهدای فراوانی را تقدیم راه آزادی، سربلندی کشور و استواری کلمه‌الله نمود.

ملت حسینی ایران به چشم خود ریختن خون سیدالشهدای انقلاب اسلامی و فرزندان پاکش، از مدرسه شجره طیبه میناب تا ناو دنا و فرزندان لامردی و سربازان غیور ایران را دید، اما مردانه پای عزت و استقلال خود ایستاد تا نشان دهد پیام عاشورا را با تمام وجود زیسته است.

در طول تاریخ، ملت‌ها در لحظات خطیر و دوراهی‌های سرنوشت‌ساز با این پرسش بنیادین مواجه بوده‌اند که آیا تسلیم شوند و زیر یوغ ظلم زندگی کنند یا برای ارزش‌ها و آرمان‌های خود تا پای جان بایستند.

میهن‌پرستی واقعی، وفاداری کورکورانه به سرزمین نیست؛ بلکه وفاداری به ارزش‌هایی است که به آن سرزمین معنا می‌دهند؛ آزادی، عدالت، کرامت انسانی و اطمینان از اینکه نسل‌های آینده بتوانند مستقل در سرزمین خود زندگی کنند و بر سرنوشت خویش مسلط باشند.

عاشورا به ما یادآوری می‌کند که شجاعت نه با فتح، بلکه با آمادگی برای فداکاری و جانفشانی در راه آرمان سنجیده می‌شود. قهرمانان تاریخ کسانی نبوده‌اند که در پی سلطه و استیلا بوده‌اند، بلکه کسانی بوده‌اند که در دفاع از مردم و اصول خود و با این باور که حق باید بر قدرت غلبه کند، ایستادگی کرده‌اند.

چنین است که سید و سالار همه ما، حضرت امام حسین (ع)، این میراث را برای همه پیروانش باقی گذاشت که مرگ با عزت بر زندگی با ذلت شرف دارد و این منطق همیشگی مقاومت است. او به ما آموخت آزادی مستلزم فداکاری است و آمادگی برای فداکاری نهایی از مهم‌ترین عوامل رستگاری و پیروزی یک ملت در برابر ددمنشان و زورگویان تاریخ است.

تاریخ بار‌ها نشان داده است که وقتی ملت‌ها فداکاری، استقامت و تلاش برای حفظ استقلال خود را کنار می‌گذارند، چیزی فراتر از سرزمین خود را از دست می‌دهند و هویت جمعی، اراده ملی و توانایی شکل‌دهی به آینده خود را در معرض خطر قرار می‌دهند.

با همین درک و فهم اعتقادی و راهبردی است که ایران بر عهد مقاومت خود، به‌رغم همه فشارها، پابرجا ایستاده و ان‌شاءالله خواهد ایستاد.

ایران امروز، ایران ایستاده در مقابل طوفان نامردمی و ظلم است. ما بر عهدی که با سیدالشهدای زمان، قائد عظیم‌الشأن حضرت آیت‌الله العظمی شهید سیدعلی حسینی خامنه‌ای بسته‌ایم، ایستاده‌ایم و اجازه نخواهیم داد خون‌های به‌ناحق ریخته‌شده فراموش یا نادیده گرفته شوند. نه فراموش می‌کنیم و نه می‌بخشیم. این خون‌ها خواهند جوشید و درخت عدالت‌خواهی و عدالت‌طلبی را هر روز تنومندتر خواهند کرد.

بیش از ۱۴۰۰ سال است که «نهضت خون‌خواهی» امام حسین (ع)، فراتر از یک واکنش عاطفی، به یک حرکت اجتماعی و جنبش سیاسی تبدیل شده و ندای حق‌طلبی، عدالت‌جویی و ظلم‌ستیزی عاشورا را به اقصی نقاط جهان رسانده است.

عاشورا با این نگاه، به یک مکتب انسان‌ساز و تعالی‌بخش و تعهدی دائمی برای مبارزه با ریشه‌ها، علت‌ها و زمینه‌های سلطه‌طلبی و ظلم تبدیل شده است.

در پایان، از همه پژوهشگران، کارشناسان وزارت امور خارجه، سندپژوهان و همکارانی که در گردآوری و برپایی این نمایشگاه مشارکت کرده‌اند، قدردانی می‌کنم.

با گرامی‌داشت یاد و نام حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و شهدای کربلا و یاد و نام سیدالشهدای انقلاب اسلامی و شهدای دو جنگ اخیر، نمایشگاه را افتتاح می‌کنم.

اطمینان دارم نمایشگاه و نشست تخصصی «محرم و عاشورا در اسناد وزارت امور خارجه»، روزنه‌ای برای شناخت عمیق‌تر پیوند ایرانیان با قیام عاشورا خواهد گشود و گوشه‌ای از تلاش آنان در پاسداشت ارزش‌های اسلامی و کرامت انسانی را بازگو خواهد کرد.

والسلام علیکم و رحمه‌الله و برکاته.»