صالحی: عاشورا سرمایه تمدنی و استقلال فکری ایرانیان است

به گزارش شهرآرانیوز، علی‌اکبر صالحی در مراسم رونمایی از اسناد مرتبط با «محرم و عاشورا در آیینه اسناد وزارت امور خارجه»، با اشاره به جایگاه عاشورا در فرهنگ ایرانی و اسلامی اظهار کرد: پیوستگی معنوی ایرانیان با اهل‌بیت (ع) و نقش آنان در صیانت از فرهنگ عاشورا، امری تصادفی نبوده است. محبت اهل‌بیت (ع) صرفاً یک احساس و عاطفه نیست، بلکه سرمایه‌ای تمدنی است.

وی افزود: هیچ ملتی به اندازه ایرانیان در پاسداشت، گسترش و ماندگاری فرهنگ عاشورا نقش نداشته است؛ آن هم نه فقط با اشک و عزاداری، بلکه با خلق ادبیات، هنر، معماری، تعزیه، شعر، فلسفه و اندیشه. ایرانیان در همه این حوزه‌ها عاشورا را بازتاب داده‌اند.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی با بیان اینکه این پیوند تنها محصول دوره صفویه نیست، تصریح کرد: ریشه‌های این ارتباط به سده‌های نخستین اسلام بازمی‌گردد. حضور ایرانی‌تباران تحت عنوان «موالی» در عراق و حجاز و ارتباط آنان با مکتب اهل‌بیت (ع)، به‌ویژه در دوران امام باقر (ع) و امام جعفر صادق (ع)، یکی از نشانه‌های تاریخی این پیوند است.

صالحی ادامه داد: هجرت امام رضا (ع) به ایران و تبدیل خراسان به یکی از مهم‌ترین مراکز محبت اهل‌بیت (ع)، مهاجرت فرزندان ائمه (ع) به شهر‌هایی مانند قم، ری، کاشان، شیراز، قزوین و طبرستان و همچنین شکل‌گیری سنت تکایا و حسینیه‌ها و آیین‌های سوگواری در طول قرن‌ها، از دیگر حلقه‌های این زنجیره تاریخی است.

وی با اشاره به برخی دوره‌های تاریخی اظهار کرد: اگر بخواهیم خط سیر تاریخی ریشه‌های ایرانی تشیع را به اختصار ترسیم کنیم، می‌توان به حضور ایرانیان در کنار ائمه (ع)، حضور علویان در طبرستان در قرن سوم هجری، حکومت حسن بن زید علوی و سپس شکل‌گیری حکومت آل‌بویه در قرن چهارم اشاره کرد.

عاشورا؛ بخشی از هویت ملی ایرانیان

رئیس بنیاد ایران‌شناسی در ادامه گفت: پاسداشت عاشورا یکی از ارکان و سرمایه‌های تمدنی ایران است. عاشورا هویت ملی ما را که مبتنی بر پی‌جویی حق و عدالت است، شکل داده است.

صالحی با اشاره به سابقه حکمت الهی در فرهنگ ایران پیش از اسلام افزود: ایرانیان از ابتدا به دنبال حق و عدالت بوده‌اند. در قرآن کریم نیز در کنار مسلمانان، از یهودیان، صابئین، مسیحیان و مجوس یاد شده است که نشان‌دهنده جایگاه آنان در میان پیروان ادیان توحیدی است. این سابقه عمیق حکمت الهی و توحیدی در فرهنگ ایران، زمینه‌ای برای پذیرش سریع‌تر فرهنگ عاشورا فراهم کرد.

وی با اشاره به دیدگاه برخی عالمان درباره فلسفه عزاداری برای امام حسین (ع) گفت: گریه بر امام حسین (ع) تنها اظهار اندوه نیست، بلکه تجدید عهد با آرمان عدالت و حقیقت است. بقای اسلام نیز مرهون زنده ماندن یاد عاشوراست و مجلس عزاداری می‌تواند مدرسه‌ای برای تربیت انسان مؤمن و اصلاح اخلاق فردی و اجتماعی باشد.

صالحی ادامه داد: شهید مطهری می‌فرماید اگر عاشورا زنده بماند، اسلام زنده می‌ماند؛ بنابراین می‌توان گفت تا زمانی که عاشورا پابرجاست، ایران نیز زنده و پویاست.

عاشورا؛ از مناسک ملی تا گفتمان جهان اسلام

رئیس بنیاد ایران‌شناسی با بیان اینکه عاشورا امروز از یک مناسک مذهبی فراتر رفته است، اظهار کرد: عاشورا در آغاز در قالب سوگواری دینی ظهور کرد، اما مفاهیمی مانند عدالت، کرامت انسان، ظلم‌ستیزی، آزادگی، ایثار و محبت در جهان اسلام غالباً با نام امام حسین (ع) شناخته می‌شود.

وی افزود: وقتی از حسین (ع) سخن می‌گوییم، از محبت، عشق، ایثار، آزادی، مقاومت و استقامت سخن می‌گوییم. از این منظر، عاشورا در روزگار ما تنها یک مراسم مذهبی نیست، بلکه نوعی قدرت نرم فرهنگی است.

صالحی، راهپیمایی اربعین را نمونه‌ای از این قدرت نرم فرهنگی دانست و گفت: برگزاری باشکوه مراسم اربعین در عراق، توجه جهانیان را به ابعاد معنوی، اجتماعی و فرهنگی این رخداد جلب کرده است.

وی با اشاره به ضرورت انتقال درست پیام عاشورا به نسل‌های آینده اظهار کرد: عاشورا اگر فقط روایت شود، ممکن است فراموش شود، اما اگر فهمیده شود، جاودانه خواهد ماند؛ بنابراین در کنار ذکر مصیبت، باید همواره به فلسفه قیام، اخلاق و رفتار حسینی و مسئولیت مؤمن در برابر جامعه نیز پرداخت.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی تأکید کرد: باید بازتولید مستمر فرهنگی یک رخداد و حافظه تاریخی آن را ادامه دهیم. ملت ایران ملتی چند هزار ساله است و با ادامه این نهضت، می‌تواند هزاران سال دیگر نیز در صحنه تاریخ حضور داشته باشد.

عاشورا؛ مدرسه گفت‌و‌گو و مقاومت

صالحی با بیان اینکه عاشورا را می‌توان «مدرسه گفت‌و‌گو» نیز دانست، گفت: امام حسین (ع) تا آخرین لحظه راه گفت‌و‌گو را نبست. ایشان بار‌ها با سپاه کوفه سخن گفت، آنان را به اندیشه دعوت کرد و حجت را بر آنان تمام کرد.

وی تصریح کرد: این رفتار به ما می‌آموزد که مقاومت هرگز به معنای نفی گفت‌و‌گو نیست، بلکه گفت‌و‌گو تا آخرین لحظه ادامه دارد و هنگامی که همه راه‌های اصلاح بسته شد، انسان مؤمن و آزاده از حق و حقیقت دست نمی‌کشد.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی با اشاره به اشعاری از اقبال لاهوری درباره امام حسین (ع) اظهار کرد: حسین (ع) متعلق به آینده است؛ زیرا هر نسلی که در برابر این پرسش قرار گیرد که «حق یا مصلحت؟»، بار دیگر خود را در آینه عاشورا خواهد دید.

وی ادامه داد: استقلال ملت‌ها پیش از آنکه در مرز‌های جغرافیایی حفظ شود، در مرز‌های اندیشه و کرامت انسانی حفظ می‌شود. عاشورا مدرسه پاسداری از کرامت انسان است و هر جا انسان، کرامت را بر ذلت و حقیقت را بر مصلحت ترجیح دهد، عاشورا حضور دارد.

صالحی با اشاره به دیدگاه علامه سیدجعفر شهیدی درباره واقعه کربلا گفت: کربلا پایان یک راه نبود، بلکه آغاز راهی بود که وجدان مسلمانان را برای همیشه بیدار نگه داشت. اگر کربلا امت اسلامی را بیدار کرد، ایران یکی از مهم‌ترین سرزمین‌هایی است که این وجدان بیدار را در قالب فرهنگ، ادب، هنر و اندیشه به نسل‌های پیاپی منتقل کرده است.

عاشورا؛ سرمایه استقلال فکری ایران

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه تاریخی ملت‌ها اظهار کرد: استعمار پیش از آنکه سرزمین‌ها را تصرف کند، می‌کوشد ذهن‌ها را تصرف کند. اگر ملتی باور کند که توان ایستادن ندارد، حتی بدون اشغال نظامی نیز شکست خورده است.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی با اشاره به مفهوم «عزت» در قرآن و فرهنگ عاشورا گفت: در منطق قرآن، عزت نعمتی الهی و حفظ آن یک وظیفه انسانی است. امام حسین (ع) در برابر قدرتی ایستاد که از نظر ظاهری شکست‌ناپذیر می‌نمود، اما معیار تصمیم او پس از بسته شدن همه راه‌های مصالحه، قدرت نبود؛ بلکه تمسک به حق بود.

صالحی در پایان با اشاره به سخن مشهور امام حسین (ع) درباره انگیزه قیام خود گفت: امام حسین (ع) تصریح می‌کند که برای قدرت‌طلبی، فساد یا انتقام قیام نکرد، بلکه هدف او اصلاح، احیای کرامت انسان، بازگرداندن جامعه به ارزش‌های الهی و اصلاح امت جدش بود.

وی خاطرنشان کرد: ایران عاشورا را نساخت، اما پیوند ایران و عاشورا یکی از درخشان‌ترین فصل‌های تاریخ تمدن اسلامی را رقم زد؛ پیوندی که در آن ایمان با عقل، محبت با معرفت و سوگ با مسئولیت درآمیخت و فرهنگی پدید آورد که پس از قرن‌ها همچنان الهام‌بخش آزادگان جهان است.