فاضل سانچارکی: نشانه‌های زوال طالبان کم‌کم آشکار شده است

به گزارش شهرآرانیوز، اگر بخواهیم کارشناسان سیاسی افغانستان را دسته‌بندی کنیم، فاضل سانچارکی در دسته کارشناسان واقع‌گرا، بی‌حاشیه و عمیق قرار می‌گیرد. او واقعیت جامعه افغانستان امروز را خوب می‌شناسد، به گذشته (تاریخ) تسلط دارد و با تکیه به این داشته‌ها آینده را تحلیل می‌کند.

سید آقاحسین فاضل سانچارکی؛ روزنامه‌نگار، نویسنده و از چهره‌های باسابقه رسانه‌ای افغانستان است. او در سال ۱۳۳۸ خورشیدی در ولسوالی/ شهرستان سانچارک، ولایت سرپل متولد شده و طی چند دهه در حوزه رسانه، فرهنگ و سیاست فعالیت داشته است. سانچارکی سابقه معاونت نشراتی وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان، ریاست اتحادیه ملی خبرنگاران افغانستان، مدیریت چند نشریه و مشاوره فرهنگی ریاست اجراییه را در کارنامه دارد. او علاوه بر فعالیت‌های رسانه‌ای و مدیریتی، در زمینه نویسندگی و تحلیل مسائل سیاسی و اجتماعی افغانستان نیز فعال بوده و اخیراً کتابی با عنوان «در پس آیینه» درباره خاطرات و تجربه‌های زیسته‌اش از دوران جمهوریت منتشر کرده است.

در آستانه پنج‌سالگی بازگشت دوباره طالبان به قدرت در افغانستان به صورت کاملا اتفاقی او را در فرودگاه بین المللی شهید هاشمی‌نژاد مشهد دیدم، هردوی ما در انتظار مسافر بودیم و من از این فرصت برای گفت‌و‌گو با ایشان استفاده کردم که در ادامه می‌خوانید:

در آستانه پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت قرار داریم. پنج سال پیش در چنین روز‌هایی کابل شاهد تحولات کم‌سابقه‌ای بود. ارزیابی شما از وضعیت افغانستان در پنج سال گذشته چیست و فکر می‌کنید حاکمیت طالبان تا چه زمانی دوام خواهد داشت؟

متأسفانه پنج سال گذشته، سال‌هایی سیاه، تلخ و دشوار برای افغانستان و مردم این کشور بوده است؛ به‌ویژه برای زنان و دختران افغانستان و همه شهروندانی که زیر سایه طالبان از بسیاری از حقوق شهروندی، سیاسی و بشری خود محروم شده‌اند.

در پایان سال پنجم و آغاز سال ششم حاکمیت طالبان، خوشبختانه نشانه‌ها و علائمی آشکار شده که می‌تواند بیانگر آغاز روند زوال این گروه باشد. اداره‌ای که با بسیاری از اصول حقوق بشری، پروتکل‌ها و قوانین بین‌المللی سازگاری ندارد، نمی‌تواند در درازمدت پایدار بماند.

در پنج سال گذشته، مردم افغانستان در شوک قرار گرفتند و جریان‌ها و احزاب سیاسی نیز دچار پراکندگی شدند. طالبان از این فرصت استفاده کردند تا حاکمیت خود را تثبیت و ادامه دهند؛ اما به نظر من اکنون به‌تدریج نشانه‌های زوال این گروه آشکار شده و امیدواریم مردم افغانستان در آینده نزدیک به حقوق اساسی خود دست پیدا کنند.

وقتی می‌گوییم، طالبان رو به افول است، نشانه آن چیست؟ آیا درگیری‌ها در بدخشان و اختلافات میان کابل و قندهار برای اثبات این موضوع کافی است؟

عوامل مختلفی در این زمینه وجود دارد. در داخل افغانستان، طالبان با مقاومت گسترده مردمی مواجه هستند. این مقاومت در پنج سال گذشته، به‌ویژه از سوی زنان و دختران افغانستان، به شکل‌های مختلف ادامه داشته، اما اکنون تا حدودی سازمان‌یافته‌تر و منسجم‌تر شده است.

از سوی دیگر، نارضایتی عمومی نیز افزایش یافته است. در افغانستان کار و اشتغال کافی وجود ندارد، فقر و گرسنگی گسترده است و تبعیض و بی‌عدالتی مردم را از حاکمیت طالبان بیزار کرده است.

تاریخ افغانستان سرشار از حوادث غیرمنتظره است. گاهی در یک مقطع تاریخی، تنها یک جرقه کافی است تا یک حرکت به‌سرعت فراگیر شود و بخش بزرگی از کشور را دربر بگیرد. اکنون ما به‌تدریج چنین جرقه‌هایی را در افغانستان مشاهده می‌کنیم.

در سطح منطقه نیز طالبان جایگاه خود را تا حدودی از دست داده‌اند. پاکستان به‌شدت به دنبال ایجاد تغییر است و فشار زیادی بر طالبان وارد می‌کند. کشور‌های دیگر منطقه نیز نسبت به طالبان بی‌اعتماد شده‌اند و اگرچه به دلایل مختلف با این گروه تعامل دارند، اما در عمق سیاست‌های خود نسبت به آینده حاکمیت طالبان نگرانی دارند.

گسترش مدارس زنجیره‌ای و فعالیت گروه‌های تروریستی مختلف در زیر چتر طالبان نیز زنگ خطر را برای کشور‌های منطقه و جهان به صدا درآورده است. مجموعه این عوامل نشان می‌دهد که ادامه حاکمیت طالبان در چنین شرایطی با دشواری‌های جدی روبه‌رو خواهد بود.

در کنار این مسائل، ما شاهد فعالیت گروه‌هایی مانند جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی نیز هستیم که هر از گاهی عملیات‌هایی علیه طالبان انجام می‌دهند. اپوزیسیون سیاسی و نظامی تا چه اندازه می‌تواند در تغییر وضعیت سیاسی افغانستان نقش داشته باشد؟

اپوزیسیون طالبان مجموعه‌ای از جریان‌های سیاسی و نظامی مختلف است. بخشی از این مجموعه را رهبران و چهره‌های احزاب سیاسی تشکیل می‌دهند که متأسفانه به دلیل عملکرد گذشته خود تا حدودی اعتبارشان را در میان مردم افغانستان و حتی در سطح منطقه و خارج از منطقه از دست داده‌اند.

مردم خاطرات خوبی از گذشته ندارند؛ زیرا در دوره‌هایی که این گروه‌ها به قدرت رسیدند، جنگ‌های داخلی، قدرت‌طلبی و درگیری‌های سیاسی آغاز شد.

اما در کنار این مسئله، ما شاهد ظهور و رشد یک طیف وسیع از نیرو‌های جوان افغانستان هستیم که از نظر فکری و سیاسی در حال بلوغ‌اند. جریان‌های سیاسی و نظامی جدیدی نیز در حال شکل‌گیری هستند و به‌تدریج پخته‌تر می‌شوند.

من معتقدم از درون این جریان‌ها، نیرو‌های جوان و ظرفیت‌های جدید سیاسی و اجتماعی افغانستان، در نهایت یک بدیل مناسب برای وضعیت موجود شکل خواهد گرفت.

در طول پنج‌سال گذشته تنها روسیه طالبان را به رسمیت شناخته و کشور‌هایی مانند ایران، ازبکستان و چین نیز تعاملات بیشتری با این گروه داشته‌اند. واکنش منفی جامعه جهانی به حکومت طالبان تا چه اندازه می‌تواند زمینه را برای تغییر سیاسی در افغانستان فراهم کند؟

در سال‌های گذشته، قدرت‌های بزرگ جهان به دلیل مسائل مختلف، از جمله جنگ اوکراین و سایر بحران‌های بین‌المللی، تا حدودی افغانستان را به فراموشی سپرده بودند. اما اکنون نشانه‌هایی دیده می‌شود که جهان متوجه شده بی‌اعتنایی به افغانستان می‌تواند در آینده پیامد‌های بسیار خطرناک و غیرقابل پیش‌بینی داشته باشد.

به همین دلیل، به‌تدریج شاهد افزایش انتقاد‌ها نسبت به طالبان هستیم. طالبان همچنان از سوی بخش بزرگی از جامعه جهانی منزوی و طردشده‌اند.

تعامل کشور‌هایی مانند ایران و چین با طالبان لزوماً به معنای پذیرش سیاست‌های این گروه نیست. مسائل اقتصادی، مرزی، جرایم سازمان‌یافته و مواد مخدر ایجاب می‌کند که این کشور‌ها با حاکمیت موجود در افغانستان در تماس باشند و برخی مسائل را مدیریت کنند.

بنابراین، این تعاملات را نباید به معنای پذیرش کامل طالبان تلقی کرد. من امیدوارم در آینده نزدیک شاهد شکل‌گیری یک اجماع منطقه‌ای و جهانی درباره نحوه برخورد با طالبان و آینده سیاسی افغانستان باشیم.