جایگاه زائر پیاده و پیاده‌روی در زیارت امام حسین (ع)

در فرهنگ زیارت کربلا و زائران سیدالشهدا (ع)، پیاده‌روی دارای قداست و احترام و اعتبار ویژه‌ای است. زائر پیاده، پاداش و ثواب خاص و آثار و منافع دنیوی و اخروی فراوانی دارد.

عنصر پیاده‌روی و ترک مرکب سواری در احادیث مربوط‌به زیارت قبر امام‌حسین (ع)، حقیقت مشهوری است که در متن روایات اهل‌بیت (ع) یادآوری شده است. واژگان «مشی» و «خطوه» و «قدم» و «حافی» در احادیث امامان (ع) فراوان به کاررفته است و همه این احادیث، فضیلت و امتیازات زائران پیاده را ثابت می‌کند.

قطعا پیاده‌روی در روز‌های خاص و زمان‌های مخصوص زیارت و در ایام و لیالی معین‌شده، مشمول همین امتیازات خواهد بود، بلکه به‌دلیل مشخص شدن آن روز و شب‌ها در بیان امامان (ع)، از نمونه‌ها و مصادیق برجسته پیاده‌روی در زیارت می‌شود و همه فضیلت‌های زیارت پیاده را کسب می‌کند.

ارزش «خطوه» و «مشی» در زیارت امام‌حسین (ع)

خطوه به معنای گام برداشتن و قدم زدن و با پا رفتن و فاصله بین دو پا و بین دو قدم در راه رفتن و پیاده‌روی است و «مشی» نیز به معنای خود راه رفتن و حرکت انتقال از مکانی به مکان دیگر است. ابی‌صامت گفته است شنیدم امام‌صادق (ع) فرمود: «من اتی قبر الحسین (ع) ماشیا کتب الله له بکل خطوه الف حسنه، ومحا عنه الف سیئه، ورفع له الف درجه، فاذا اتیت الفرات فاغتسل وعلق نعلیک و امش حافیا و امش مشی العبد الذلیل، فاذا اتیت باب الحائر فکبر اربعا، ثم امش قلیلا ثم کبر اربعا، ثم ائت راسه فقف علیه فکبر اربعاً و صل عنده و اسال الله حاجتک:

کسی که پیاده به زیارت قبر امام‌حسین (ع) برود، خداوند برای او با هرگامی که برمی‌دارد، هزار حسنه می‌نویسد و هزار گناه از وی محو می‌کند و هزار درجه، مرتبه‌اش را بالا می‌برد. هنگامی که به فرات وارد شدی، پس غسل کن و کفش‌هایت را آویزان نما و پای برهنه برو و مانند بنده ذلیل، راه برو و وقتی به در حائر رسیدی، چهارمرتبه تکبیر بگو، سپس اندکی حرکت کن و راه برو، باز چهاربار تکبیر بگو، طرف بالاسر امام برو و در آنجا بایست و سپس چهاربار تکبیر بگو و نزد قبر نماز بخوان و از خداوند حاجتت را بخواه!»

در این حدیث شریف، هر سه واژه «خطوه» و «مشی» و «حافی» وجود دارد. برای هر «گام» زائر پیاده، رشد هزار حسنه و محو هزار سیئه و ترفیع هزار درجه تعیین شده است. این پاداش شگفت‌انگیز و بسیار بزرگ هزاره برای هریک قدم زائر پیاده، برانگیزاننده شیعیان بر پیاده‌روی در زیارت کربلا بوده است. همین حدیث به‌تنهایی برای تبیین مشروعیت الهی و مقبولیت دینی و ارزشمندی زیارت پیاده کافی است، بنابراین منشأ زیارت پیاده، گفتار و کلام و سنت معصومان (ع) بوده است.

پیاده‌روی زیارت اربعین از سرچشمه زلال معارف اهل‌بیت (ع) جریان یافته است. پدیده‌ای نیست که ابداع و ابتکار خود زائران باشد، بلکه از متن نصوص اهل‌بیت (ع) و رهنمود‌ها و دستور امامان برآمده است و زائران اربعین، بهترین نوع زیارت را برگزیده‌اند. زیارت پیاده، حسنه‌آور و گناه‌زداست. پیاده‌روی برای زیارت در مناسک زیارت جای می‌گیرد.

زیارت پیاده اربعین، برپایه احادیث صحیح استوار است و پیادگان زیارت در اربعین از «مفلحین» و «فائزین»‌اند و زیارت پیاده، تحول اساسی در سرنوشت آنان ایجاد می‌کند، به‌گونه‌ای‌که در پیاده‌روی اربعین از گناهان پاک می‌شوند و پس از بازگشت از زیارت اربعین، زندگی نوین را آغاز می‌کنند. 

حارث‌بن‌مغیره گفته است امام‌صادق (ع) فرمود: «ان لله ملائکه موکلین بقبر الحسین (ع) فاذا همّ الرجل بزیارته اعطاهم ذنوبه، فاذا خطا محوها، ثم اذا خطا ضاعفوا حسناته فما تزال حسناته تضاعف حتی توجب له الجنه، ثم اکتنفوه و قدّسوه و ینادون ملائکه السماء ان قدسوا زوار حبیب حبیب‌الله: برای خداوند فرشتگانی است که موکل بر قبر امام‌حسین (ع) هستند؛ هنگامی‌که شخص آهنگ زیارت امام را می‌کند، خداوند گناهان او را به این فرشتگان اعطا می‌کند و دراختیار آنان می‌گذارد، پس هنگامی که زائر امام، گام برمی‌دارد، فرشتگان گناهان او را محو می‌کنند، سپس وقتی قدم بعدی را برداشت، حسنات او را زیاد و مضاعف می‌کنند.

پیوسته حسنات او را زیاد می‌کنند تا بهشت را بر او واجب کنند، سپس اطراف زائر را گرفته و او را تقدیس و تنزیه می‌کنند و فرشتگان آسمان را ندا می‌دهند که زائران حبیب خدا را تقدیس و پاک کنند.»

در ادامه حتما بخوانید امام رضا (ع) درباره عزاداری و دهه اول محرم چه فرمودند؟

در این حدیث نیز رهروان پیاده در زیارت کربلا، بزرگ شمرده شده‌اند. واژه «خطا» در این بیان امام‌صادق (ع)، ارزش گام‌های زائران پیاده کربلا را روشن می‌سازد.

برنامه پیاده‌روی اربعین حسینی، براساس همین رهنمود‌های اهل‌بیت (ع) پدید آمده است و زیربنا و منشأ آن، نص شرعی صحیح و محکم امام معصوم است. گام‌ها در پیاده‌روی زیارت اربعین، موجب آمرزش گناهان و تقدیس انسان‌ها و مقدس شدن آنان می‌شود، بنابراین زیارت پیادگان، اقدام و حرکت الهی و مشروع و محبوب پروردگار و پیامبر (ص) و علی (ع) و فاطمه‌زهرا (س) و امامان (ع) است. عیار ارزش پیاده‌روی اربعین، بسیار بالاست. حرکت در زیارت اربعین، به گام‌ها و قدم‌های انسان ارزش می‌دهد و انسان‌ها را مقدس می‌سازد.