مسئولان آموزش خراسان رضوی آمار دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل را ندارند!

به گزارش شهرآرانیوز؛ مدرسه برای بسیاری از کودکان، نخستین تجربه حضور در جمعی بزرگ‌تر از خانواده است؛ جایی برای یادگیری، دوستی و شکل گیری هویت. اما هنوز کودکانی در خراسان رضوی هستند که هرگز پشت نیمکت کلاس ننشسته‌اند یا تحصیل را نیمه کاره رها کرده‌اند؛ کودکانی که در آمار‌های رسمی، «بازمانده از تحصیل» نام می‌گیرند.

آموزش وپرورش خراسان رضوی، کاهش ترک تحصیل و بازگرداندن این کودکان به مدرسه را از اولویت‌های اصلی خود اعلام می‌کند و از بازگشت ۷هزارو۷۴کودک به چرخه آموزش در سال تحصیلی گذشته خبر می‌دهد. اما آنچه این اولویت گذاری را با یک پرسش اساسی روبه رو می‌کند، این است که به اذعان خود مسئولان حوزه آموزش استان، هنوز آمار دقیقی از بازماندگان از تحصیل سال ۱۴۰۵-۱۴۰۴ در دست نیست، آن هم درحالی که کمتر از دو ماه تا سال تحصیلی آینده، زمان باقی مانده است. 

این تناقض وقتی ابعاد تازه تری پیدا می‌کند که به اظهارات نیره عابدین زاده، معاون دادستان خراسان رضوی، در خرداد۱۴۰۵ توجه کنیم. او در گفت‌و‌گو با شهرآرا، اعلام کرده بود که از آموزش وپرورش، استعلام آمار بازماندگان از تحصیل را خواسته است و تأکید کرده بود که این آمار کتمان شدنی نیست. 

یعنی یک مقام قضایی، از آموزش وپرورش خواسته است که آمار را ارائه دهد، اما دو ماه بعد، مسئولان آموزش وپرورش در پاسخ به شهرآرا، همچنان از نبود آمار می‎ گویند. می‌توان این طور گفت که یا این آمار وجود دارد و ارائه نمی‌شود، یا وجود ندارد که در این صورت، آموزش وپرورش در انجام وظیفه خود برای شناسایی و ثبت این کودکان، کوتاهی کرده است.

ادامه فعالیت مدارس کم جمعیت برای جلوگیری از ترک تحصیل

حسن عدالت جو، معاون آموزش متوسطه اداره کل آموزش وپرورش خراسان رضوی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار شهرآرا، بازماندگی از تحصیل را یکی از موضوعات موردتوجه ویژه مدیریت استان و آموزش وپرورش می‌داند و می‌گوید: تلاش آموزش وپرورش، این است که هیچ کودک و نوجوانی به دلیل شرایط جغرافیایی، اقتصادی یا اجتماعی از حق تحصیل محروم نماند. در همین راستا نیز مدارس برخی مناطق روستایی، محروم و کم جمعیت، باوجود شمار اندک دانش آموزان، فعال نگه داشته شده‌اند تا فاصله محل زندگی تا مدرسه، به عاملی برای ترک تحصیل تبدیل نشود.

او می‌افزاید: خراسان رضوی درمقایسه با دیگر استان ها، بیشترین تعداد مدرسه شبانه روزی و دانش آموزان بهره‌مند از این مدارس را دارد. عدالت جو، توسعه این مدارس و تجهیز امکانات اقامتی، رفاهی و پذیرایی دانش آموزان خوابگاهی را، از مهم‌ترین راهکار‌های استان برای حمایت از دانش آموزان مناطق محروم و دورافتاده می‌داند. او با اشاره به اینکه در توسعه مدارس شبانه روزی استان محدودیتی وجود ندارد، بیان می‌کند: هدف این است که خانواده‌های ساکن در مناطق محروم، دغدغه‌ای برای ادامه تحصیل فرزندانشان نداشته باشند و دسترسی عادلانه تری به آموزش فراهم شود.

هنوز آمار دقیق نداریم

باوجود تأکید بر ضرورت جذب همه کودکان و نوجوانان بازمانده از تحصیل، هنوز آمار دقیق و جامعی از تعداد افراد شش تا هفده ساله خارج از چرخه آموزش در خراسان رضوی وجود ندارد.

عدالت جو مشکلات معیشتی و فقر اقتصادی، مسائل اجتماعی و فرهنگی، اشتغال کودکان و نوجوانان و تحصیل خارج از مدرسه را، از مهم‌ترین عوامل بازماندگی برخی کودکان از تحصیل برمی شمارد و می‌گوید: آموزش وپرورش استان در نشست اخیر با مدیرکل ثبت احوال خراسان رضوی، درخواست همکاری برای دستیابی به آمار دقیق این گروه از کودکان و نوجوانان را مطرح کرده است.

به گفته او، پس از احصای آمار، دلایل بازماندگی هر دانش آموز با همراهی دستگاه‌های مسئول، بررسی خواهد شد تا متناسب با وضعیت هر کودک، راهکار‌های لازم برای رفع موانع و بازگرداندن او به چرخه آموزش، به کار گرفته شود. معاون آموزش متوسطه اداره کل آموزش وپرورش خراسان رضوی تأکید می‌کند: اگر همه دستگاه‌ها درکنار آموزش وپرورش، استانداری و فرمانداری‌ها همکاری مؤثر کنند، سال تحصیلی آینده می‌تواند سالی موفق در کاهش ترک تحصیل و جذب حداکثری بازماندگان از تحصیل در استان باشد.

شناسایی، جذب و نگهداشت؛ ۳ گام بازگرداندن کودکان

آموزش وپرورش خراسان رضوی، پیگیری وضعیت کودکان بازمانده از تحصیل را در سه مرحله «شناسایی، جذب و نگهداشت» دنبال می‌کند. مرحله نخست، به ویژه برای کودکانی که هیچ سابقه‌ای از حضور در مدرسه ندارند، فقط با رصد سامانه‌ای پیش نمی‌رود و نیازمند همراهی دیگر دستگاه هاست.

معاون آموزش ابتدایی آموزش وپرورش خراسان رضوی از همکاری مجتمع قضایی حمایتی «شوق زندگی»، کمیته امداد امام خمینی (ره) و اداره کل ثبت احوال خراسان رضوی در شناسایی کودکان بازمانده از تحصیل، قدردانی می‌کند و می‌گوید: بازماندگی از تحصیل، صرفا مسئله آموزش وپرورش نیست و نهاد‌های اجرایی و حمایتی نیز دربرابر آن مسئولیت دارند.

او درباره مرحله جذب نیز بیان می‌کند: فرایند ثبت نام این کودکان به طورکامل آسان شده است و آن‌ها در هر زمان از سال تحصیلی می‌توانند در مدرسه ثبت نام کنند، بنابراین محدودیتی برای ادامه تحصیل این گروه وجود ندارد.

شوشتری می‌افزاید: اگر سن کودک از ۱۰سال گذشته باشد و امکان حضور او در کلاس اول فراهم نباشد، با همکاری معاونت سوادآموزی، دوره‌های سوادآموزی برای او برگزار می‌شود تا هم عقب ماندگی سنی اش جبران شود و هم امکان ادامه تحصیل در پایه‌های بالاتر فراهم آید.

بازماندگی از تحصیل؛ شاخص ارزیابی ادارات آموزش وپرورش

موضوع بازماندگی از تحصیل در سال تحصیلی گذشته، به مصوبه شورای آموزش وپرورش خراسان رضوی نیز رسیده است؛ معاون آموزش متوسطه اداره کل آموزش وپرورش خراسان رضوی در این باره می‌گوید: فرمانداران شهرستان‌ها موظف‌اند درکنار آموزش وپرورش، برای شناسایی، جذب و بازگرداندن کودکان بازمانده از تحصیل به مدرسه همکاری کنند. به گفته او، این موضوع به عنوان یکی از شاخص‌های ارزیابی عملکرد ادارات آموزش وپرورش در سطح استان نیز موردتوجه قرار گرفته است.

عدالت جو بیان می‌کند: جذب بازماندگان از تحصیل در اولویت برنامه‌های شهرستان‌ها قرار گرفته و برای شناسایی کودکان و رفع موانع ادامه تحصیل آنان، برنامه ریزی‌هایی انجام شده است. او همچنین از احتمال طرح دوباره موضوع پوشش تحصیلی در نشست آینده شورای آموزش وپرورش خراسان رضوی خبر می‌دهد و می‌گوید: وضعیت شهرستان‌های استان در این زمینه، به اطلاع استاندار و اعضای شورا خواهد رسید.

بیش از ۷۰درصد بازماندگان ابتدایی، هرگز به مدرسه نرفته‌اند

اما مسئله بازماندگی از تحصیل فقط به دانش آموزانی محدود نمی‌شود که پس از چند سال، مدرسه را ترک کرده‌اند. بخش بزرگی از این کودکان، حتی سابقه ثبت نام و حضور در مدرسه را هم ندارند؛ موضوعی که شناسایی و بازگرداندن آن‌ها را دشوارتر می‌کند.

زهرا شوشتری، معاون آموزش ابتدایی آموزش وپرورش خراسان رضوی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار شهرآرا، با توضیح تفاوت میان دو گروه از بازماندگان از تحصیل می‌گوید: گروه نخست، دانش آموزانی هستند که در مقطعی وارد مدرسه شده‌اند، اما ادامه تحصیل را رها کرده‌اند و گروه دوم، کودکانی هستند که باوجود قرار گرفتن در سن تحصیل، هرگز به مدرسه نرفته‌اند و در نظام آموزشی سابقه‌ای ندارند.

او می‌افزاید: بیش از ۷۰درصد کودکان بازمانده از تحصیل در دوره ابتدایی خراسان رضوی، تاکنون، هیچ سابقه‌ای از ثبت نام و حضور در مدرسه نداشته‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که مسئله فقط بازگرداندن دانش آموزان ترک تحصیل کرده نیست، بلکه باید کودکانی شناسایی شوند که اطلاعات دقیقی از محل زندگی و وضعیت آن‌ها در دست نیست.

ثبت نام کافی نیست، کودک باید در مدرسه بماند

بازگرداندن کودک به مدرسه، پایان مسیر نیست. آنچه به همان اندازه اهمیت دارد، نگهداشت دانش آموز و جلوگیری از بازگشت دوباره او به چرخه بازماندگی است. معاون آموزش ابتدایی آموزش وپرورش خراسان رضوی با اشاره به اجرای طرح «حامی» می‌گوید: هدف آموزش وپرورش فقط ثبت نام کودکان نیست، بلکه تثبیت حضور و استمرار تحصیل آنان نیز اهمیت دارد.

در این طرح، پشتیبانی آموزشی مستمر و رایگان، کلاس‌های تقویتی و دوره‌های جبرانی برای دانش آموزان درنظر گرفته شده است. او همچنین از تولید مجموعه آموزشی «مدرسه در خانه» و درس نامه‌های خودآموز چاپی برای مناطق فاقد دسترسی مناسب به اینترنت یاد می‌کند؛ اقداماتی که در دوره آموزش مجازی برای جلوگیری از متوقف شدن روند یادگیری دانش آموزان و تشدید بازماندگی از تحصیل، انجام شد.

در ادامه حتما بخوانید برنامه‌ریزی لازم برای حضور بیشتر دانش‌آموزان در مدارس دولتی خراسان رضوی انجام شده است | افزایش دو برابری جذب دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل

بازگشت بیش از ۷هزار کودک به مدرسه

به گفته معاون آموزش ابتدایی آموزش وپرورش خراسان رضوی، اطلاعات کودکان بازمانده از تحصیل در سال تحصیلی۱۴۰۵-۱۴۰۴ از طریق سامانه «شهید محمودوند» بررسی و پیگیری شده است؛ سامانه‌ای که به طور ویژه برای رصد این گروه از کودکان طراحی شده است.

شوشتری می‌گوید: با تلاش همکاران آموزش وپرورش در استان، ۷هزارو۷۴کودک به چرخه آموزش رسمی بازگشتند؛ آماری که اهمیت پیگیری مستمر و میدانی وضعیت بازماندگان از تحصیل را نشان می‌دهد. با این حال، او توضیح می‌دهد که بخشی از آمار بازماندگان دوره ابتدایی، به کودکانی مربوط است که شش سال را تمام کرده‌اند، اما خانواده هایشان ثبت نام آن‌ها را به دلایلی مانند جثه کوچک کودک یا گذراندن دوره پیش دبستانی، یک سال به تأخیر انداخته‌اند. مسائل فرهنگی، فقر اقتصادی، بیماری‌های صعب العلاج و مشکلات خانوادگی، از دیگر عوامل بازماندگی از تحصیل است.

شوشتری می‌گوید: ازآنجاکه بیشتر این کودکان هرگز در مدرسه ثبت نام نکرده‌اند، آدرس‌ها و شماره‌های تماس ثبت شده برای آن ها، در بسیاری از موارد نادرست است یا تغییر کرده است، بنابراین نخستین چالش آموزش وپرورش، پیدا کردن کودک و پس از آن، فراهم کردن زمینه ثبت نام اوست.

پیامد بازماندگی از تحصیل؛ فراتر از محرومیت از سواد

بازماندن از تحصیل فقط به معنای محرومیت کودک از خواندن و نوشتن نیست. مدرسه، فضایی برای اجتماعی شدن، کسب مهارت و شکل گیری هویت کودک است و دور ماندن از آن، می‌تواند او را در معرض آسیب‌هایی مانند کار کودک، ازدواج زودهنگام و دیگر آسیب‌های اجتماعی قرار دهد.

شوشتری با اشاره به پیامد‌های بلندمدت این موضوع می‌گوید: تداوم بازماندگی از تحصیل، چرخه فقر و بی سوادی را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌کند و به هدررفت سرمایه انسانی می‌انجامد، بنابراین بازگرداندن هر کودک به مدرسه، باید سرمایه گذاری بلندمدت برای استان تلقی شود، نه هزینه. به گفته او، کودکان بازمانده از تحصیل درقالب طرح «نماد»، از خدمات مشاوره‌ای نیز بهره‌مند می‌شوند، اما تأمین نیاز‌های مالی، روانی و عاطفی آنان به مشارکت نهاد‌های حمایتی، خیران آموزشی و دیگر دستگاه‌های اجرایی نیاز دارد.

وی تأکید می‌کند: آموزش وپرورش در این موضوع، حلقه پایانی زنجیره نیست و حل پایدار مسئله بازماندگی از تحصیل، بدون ورود جدی دستگاه‌های مسئول در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و حمایتی، ممکن نخواهد بود.