افغانستانیهای ساکن ایران به آندسته از مهاجران و پناهجویانی گفته میشود که در پی ناامنی و جنگهای طولانی و نبود کار در افغانستان به ایران مهاجرت کردهاند. طبق آماری که وزارت امور مهاجران و عودتکنندگان افغانستان در سال۱۳۹۶ منتشر کرده است، ۸۳۹هزار و ۹۱۲تن از مهاجران افغان در ایران دارای کارت پناهندگی آمایش، ۳۰هزار تن دارای سند طولانیمدت، ۴۵۰هزار تن دارای گذرنامه کوتاهمدت و ۷۳۴هزار و ۶۲۲تن بدون مدرک در ایران زندگی میکنند. بیشتر مهاجرت افغانها به ایران در سالهای جنگ ایران و عراق و همزمان با جنگهای داخلی افغانستان اتفاق افتاد.
امامخمینی(ره) در آن زمان دستور داد مرزها برای ورود مهاجران افغان باز شود و بسیج و سپاه را مکلف کرد تا با افغانهای مهاجر همکاری کنند. بهتدریج حدود ۳میلیون افغان وارد ایران شدند. بسیاری از این مهاجران که در دهه۶۰ به ایران مهاجرت کردند، در بخشهای اقتصادی مشغول به کار شدند.
ایشان در یکی از سخنرانیهایشان با استقبال از مهاجرت افغانها به ایران فرمود: «آوارههایی از افغانستان الان در ایران هستند و مشکلات زیادی دارند [...] البته ملت خیلی کمک میکند در همه این امور، لکن اینطور نیست که کمک ملت کافی باشد [...] دولت است که متکفل این امور است و مسئول این امور است [...] و همینطور مهمانهایی که داریم، افغان هستند، مسلمان هستند یا فرض کنید که عراقی هستند یا بیچارهها را از خانههایشان دور کردند، مالشان را بردند، خودشان را فرستادند اینجا، خب باید چه کرد با اینها؟ نباید اینها را پذیرایی کرد؟ ما مسلمانیم، آنها هم مسلماناند، ما باید از آنها پذیرایی کنیم. خدمت کنیم به آنها و این دولت است که دارد این کارها را میکند.»
پس از آزادشدن مرزها، بسیاری از مهاجران به استان خراسان و مناطق تربتجام، تربتحیدریه و مشهد مهاجرت کردند و سپس کمکم به استانهای دیگر ایران ازجمله تهران، اصفهان، قم، فارس و یزد رفتند و در آنجا نیز ساکن شدند. پس از پایان جنگ ایران و عراق و سقوط حکومت کمونیستی در افغانستان، حضور مهاجران افغان کم شد، اما با تسلط طالبان بر افغانستان و پس از آن با آغاز جنگ میان آمریکا و طالبان، مهاجرتهای قانونی و غیرقانونی به ایران افزایش یافت.
در سرشماری منتشرشده مرکز آمار ایران در سال۱۳۹۵، مهاجران افغان بیشتر در استانهای تهران، خراسان رضوی، اصفهان و کرمان زندگی میکنند. در این آمار اختلاف ۶درصدی که در ترکیب جنسی مهاجران وجود دارد، بر آن تأکید میکند که بیشتر این مردم را خانوارها تشکیل میدهند، هرچند احتمال سرشمارینشدن افراد مجردی که در بیرون از شهر مشغولبهکارند نیز وجود دارد.
جمعیتشناسی مهاجران افغانستانی ساکن ایران
طبق گزارش سرشماری نفوس و مسکن سال۱۳۹۵ که مرکز آمار ایران منتشر کرده است، یک میلیون و ۵۸۳هزار و ۹۷۹نفر را که ۱٫۹۸درصد جمعیت کل ایران میشود، اتباع افغان تشکیل میدهند.
قومیت و مذهب
بهگفته معاون اداره کل اتباع خارجه وزارت کشور، در سال۹۶، ۷۰درصد اتباع خارجی که در ایران زندگی میکردند، شیعه مذهب و بقیه اهل سنت بودند. همچنین سازمان ملل در گزارشی که در سال۲۰۱۵ منتشر کرده، آورده است که بیشتر مهاجران افغان در ایران از قوم هزاره، که شیعهمذهباند، تشکیل میشوند. از دیگر اقوام افغان ساکن در ایران میتوان از اقوام تاجیک، پشتون، ازبک نام برد.
ترکیب جنسیتی
طبق سرشماری سال۱۳۹۵ مرکز آمار ایران ۸۴۵هزار و ۲۶۷نفر از جمعیت اتباع افغانستان در ایران را مردان و ۷۳۸هزار و ۷۱۲تن دیگر را زنان تشکیل میدهند. طبق این گزارش، ۵۳درصد از جمعیت اتباع افغانستان در ایران را مردان و ۴۷درصد دیگر را زنان تشکیل میدهند.
تفکیک سنی
در سرشماری سال۱۳۹۵ حدود ۴۶درصد مهاجران افغان در ایران زیر ۲۰سال و حدود ۶۷درصد از آنان زیر ۳۰سال بودند. باتوجهبه حضور چهلساله این مهاجران در ایران، احتمال میرود بسیاری از مهاجران متولد ایران باشند. طبق این سرشماری، جمعیت مهاجران افغان از مردم بومی ایران جوانتر است (۳۱درصد ایرانیان زیر ۲۰سال و ۴۹درصد ایرانیان زیر ۳۰سالاند). از دلایل اصلی آن میتوان آمار زیاد زادوولد و پایینبودن سن ازدواج در این جمعیت را بر شمرد.
پراکندگی جمعیتی مهاجران افغانستانی در ایران
اقامت مهاجران افغان در ۱۵استان ایران ممنوع است. مهاجران بهجز ۳استان قم، البرز، تهران (بهجز منطقه خُجیر در منطقه۱۳) در بقیه استانها و در بعضی شهرستانها فقط حق اقامت دارند. فاطمه اشرفی دلیل محدودیت رفتوآمد پناهندگان افغان در ایران را اجازه دولت ایران طبق کنوانسیون۱۹۵۱ حقوق پناهندگان برای ایجاد محدودیت جابهجایی، و تردد مهاجران خارجی در کشور خود را براساس منافع ملی و مسائل امنیتی بیان کرده است.
قانون اشتغال
طبق قانون کار ایران اتباع خارجی میتوانند فقط در شغلهای مجاز که از طرف دولت تعیین میشود، با داشتن حق اقامت و مجوز کار فعالیت کنند. پروانه کاری که در اختیار اتباع خارجه قرار میگیرد، برای یک سال معتبر است. هزینه پروانه موقت کار در سال۱۳۹۸ برای افرادی که بار نخست مجوز پروانه موقت کار را بگیرند، ۴۰۰هزار تومان و برای تمدید ۲۸۵هزار تومان بود. در صورتی که تبعه خارجی بدون اجازه حق کار در شغلی فعالیت کند، دولت کارفرما را به حبس و جریمه نقدی محکوم میکند.
مجوز پروانه کار در ایران به ایندسته از افراد تعلق میگیرد:
-اتباع بیگانهای که بهمدت ۱۰سال در ایران حضور داشته باشند.
-اتباع بیگانه که همسر ایرانی دارند.
-مهاجران کشورهای بیگانه بهویژه کشورهای اسلامی و پناهندگان سیاسی بهشرط داشتن کارت معتبر مهاجرت یا پناهندگی و پس از موافقت کتبی وزارتخانههای کشور و امور خارجه.
مشاغل مجاز
طبق قانون کار ایران، مهاجران افغان در ایران فقط در مشاغل مشخصی حق کار دارند، مگر در وضع خاصی که جایگزین ایرانی برای آن وجود نداشته باشد. در این وضعیت، با اجازه پروانه کار موقت سهماهه میتوانند در شغلهای دیگر فعالیت کنند. هرچند که در سالهای گذشته مشاغلی که مهاجران افغانستانی میتوانند در آنها فعالیت کنند، بیشتر شده است.
تحصیلات مهاجران افغانستانی ساکن ایران
یکی از مشکلات مهاجران افغان در ایران، تحصیل کودکان در مدارس بود. کودکان قانونی با پرداخت هزینه در مدارس ثبتنام میشدند و کودکانی که اقامت قانونی نداشتند، یا در مدارس خودگردان آموزش میدیدند یا از تحصیل بازمیماندند. در سالهای گذشته با دستور رهبر معظم انقلاب در اردیبهشتماه۱۳۹۴ که فرمودند:«هیچ کودک افغان، حتی مهاجرانی که بهصورت غیرقانونی و بیمدرک در ایران حضور دارند، نباید از تحصیل بازبمانند و همه آنها باید در مدارس ایرانی ثبتنام شوند.» شرایط تحصیل کودکان افغانستانی مساعد شد و زمینه ثبتنام بسیاری از کودکان افغان در مدارس ایران مهیا شد و همه آنها توانستند از حق تحصیل برخوردار شوند. در سال تحصیلی ۹۸-۹۹، ۴۶۰هزار و ۶۰دانشآموز مهاجر افغانستانی در مدارس ایران ثبتنام کرده و از خدمات آموزشی استفاده کردهاند.
تحصیلات دانشگاهی
تحصیلات دانشگاهی برای اتباع افغان در ایران رایگان نیست و بسیاری از دانشجویان برای تحصیلات دانشگاهی با مشکلات متعددی ازجمله هزینه زیاد تحصیل، موضوع ویزای تحصیلی، نداشتن سابقه کار بعد از پایان تحصیلات در ایران برای بازگشت به افغانستان، بیمه دانشجویی، صادرنشدن گواهینامه مواجهاند.
حق مالکیت
طبق ماده۵ قانون مدنی ایران، اتباع خارجی از حقوق مربوط به مالکیت اموال منقول مگر در مواردی که دولت ممنوع نکرده باشد، بهره میبرند، اما طبق ماده یک آییننامه چگونگی تملک اموال غیرمنقول، مالکیت ایندسته اموال فقط در اختیار افرادی قرار میگیرد که حق اقامت دائم در ایران داشته باشند. اتباع خارجی محدودیتهایی برای تملک دارند: این افراد حق تملک اراضی (زمین یا معدن) را ندارند و تملک املاک مسکونی آن هم تحت شرایط خاص ازجمله اجازه رسمی دولت ایران امکانپذیر است. براساس این قانون بهعلت آنکه بسیاری از اتباع افغان در ایران اقامت موقت دارند (کارت آمایش + گذرنامه اقامتی) حق داشتن مالکیت بر اموال غیرمنقول را ندارند، مگر در شرایط خاص و آنهم هنگامی که دولت اجازه میدهد.
اتباع افغانستانی
| شهرآرانیوز 
سخنگوی وزارت کشور از ادامه اجرای طرح ساماندهی و طرد اتباع افغانستانی غیر مجاز از کشور خبر داد و گفت: اجرای این طرح تعطیل نشده است و از فروردین ۱۴۰۴ ابتدای اجرای آن تا کنون حدود ۲ میلیون اتباع غیر مجاز از کشور خارج شدهاند.
کد خبر: ۴۳۶۷۹۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۹
معاون فرهنگی و زیارت استانداری خراسان رضوی از تشکیل هفت کارگروه تخصصی، برنامهریزی برای مدیریت ورود زائران داخلی و خارجی، پیشبینی حضور چهار هزار تبعه افغانستانی و اختصاص دو هزار و ۵۰۰ روادید رایگان برای برگزاری مراسم وداع رهبر شهید خبر داد.
کد خبر: ۴۲۶۰۰۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۷
با وجود خروج روزانه اتباع غیرمجاز از مرز دوغارون، لایحه ساماندهی اتباع پس از ۷ سال همچنان در صف تصویب است.
کد خبر: ۳۹۴۴۷۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۳
فرماندار تایباد از نجات ۳۰۰ تبعه غیرمجاز افغانستانی که در پی شرایط نامساعد جوی در مرز مرز دوغارون گرفتار شده بودند، خبر داد.
کد خبر: ۳۹۳۱۶۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۷
مدیرکل اتباع و مهاجرین خارجی استانداری خراسان رضوی گفت: در سال ۱۴۰۳، در مجموع ۶۷۸ هزار نفر از اتباع افغانستانی از مرز دوغارون خارج شده و به کشورشان بازگشتهاند، اما از ابتدای امسال تاکنون، مجموع اتباع بازگشتی از مرز یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر فراتر رفته است.
کد خبر: ۳۸۸۱۶۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۵
فرماندار شهرستان مرزی تایباد گفت: یک میلیون و ۲۰۰ هزار تبعه غیرمجاز افغانستانی از تیرماه امسال تاکنون همزمان با اجرای طرح بازگشت مهاجران افغانستان، از طریق گذرگاه بین المللی دوغارون به کشورشان بازگشتهاند.
کد خبر: ۳۸۶۷۵۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۲۸
معاون امنیتی، انتظامی استاندار خراسان رضوی گفت: یک میلیون و ۱۰۰ هزار تبعه افغانستانی در ۹ ماهه امسال از مرز دوغارون در شهرستان تایباد به کشورشان بازگشتند.
کد خبر: ۳۸۲۳۰۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۸
معاون پیشگیری و خدمات پایه سلامت سازمان بیمه سلامت ایران با اشاره به مصوبه هیات دولت و در راستای پوشش اجباری بیمه سلامت برای همه افرادی که در کشور زندگی میکنند، گفت: اتباع خارجی مجاز مقیم در کشور، ملزم به داشتن پوشش بیمه پایه سلامت شدند.
کد خبر: ۳۷۹۴۸۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۶
امیرسعید ایروانی سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل با ابراز نگرانی نسبت به وخامت وضعیت انسانی، به ویژه با نزدیکشدن فصل زمستان و در پی زمینلرزههای اخیر، تاکید کرد: بازگرداندن اتباع فاقد مدرک افغانستانی با رعایت کامل حقوق بینالملل و اصول بشردوستانه و با احترام کامل به کرامت انسانی انجام شده است.
کد خبر: ۳۷۸۲۵۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۹
رئیس کمیته بانوان بنیاد فرهنگیاجتماعی افغانستانیهای مقیم ایران اظهار کرد: بانوان مهاجر افغانستانی با تکیه بر تواناییهای خود دست از تلاش برنمیدارند.
کد خبر: ۲۹۷۳۲۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۸
کمیسیون عالی رسیدگی به مشکلات امور مهاجرین در افغانستان اعلام کرد که در روز گذشته (یکشنبه) ۳ هزار و ۳۵۸ مهاجر افغان از طریق مسیرهای عبوری از پاکستان و ایران به این کشور بازگشتند.
کد خبر: ۳۷۷۸۴۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۷
معاون استاندار خراسان رضوی و فرماندار ویژه مشهد گفت: ۳۰۰ شرکت افغانستانی در مشهد فعالیت میکنند که نشاندهنده توانمندی سرمایهگذاران افغانستانی در این خطه است.
کد خبر: ۳۷۰۸۸۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۱۵
مدیرکل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور عنوان کرد: در کشور ما که نزدیک به ۶ میلیون مهاجر افغانستانی وجود دارد، امروز ۲۶ درصد سرپرستان خانوار، زنان هستند و اینکه زنان خودشان باید مسئولیت یک خانواده را در زمان مهاجرت بپذیرند، مشکلات زیادی را برای آنها و جامعهای که مجبور شده است آنها را به عنوان مهاجر بپذیرد، به وجود آورده است.
کد خبر: ۳۶۸۶۹۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۰۶
رئیس کمیته تشکیلات و منابع انسانی شورای اسلامی شهر تهران از کاهش حضور اتباع در محلات پایتخت و به دنبال آن کاهش تعداد دانشآموزان اتباع در کلاسهای درس خبر داد.
کد خبر: ۳۶۷۸۴۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۰۳
رئیس مرکز اتباع وزارت کشور در همایش استانی خادمان همدلی و مهربانی در مشهد گفت: مطمئن باشید کسی نمیتواند مردم ایران و افغانستان را از هم جدا کند.
کد خبر: ۳۶۶۰۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۷/۲۴
مدیرکل اتباع استانداری خراسان رضوی اظهار کرد: با توجه به اینکه در ایام اربعین اتباع محترم افغانستانی از سفر به عراق بازماندند، زمینه حضور سه هزار تبعه افغانستانی در مشهد طی ایام شهادت امامرضا(ع) فراهم شد.
کد خبر: ۳۶۶۰۲۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۷/۲۴
فرمانده مرزبانی خراسان رضوی از کشف ۳ هزارمیلیارد تومان کالای قاچاق توسط مرزبانان استان و دستگیری ۴۰ هزار متخلف مرزی پیش از ورود به کشور از ابتدای امسال خبر داد.
کد خبر: ۳۶۳۴۰۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۷/۱۳
نزاع ۸ نفره اتباع خارجی که در پی تصادف جزئی خسارتی آغاز شده بود، قتل نوجوان ۱۴ ساله با چاقوی بی دسته را در مشهد رقم زد.
کد خبر: ۳۶۲۹۴۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۷/۱۲
معاون امنیتی انتظامی استاندار خراسان رضوی گفت: تخلیه اقامتگاههای این افراد که بیشتر در روستاها و حاشیه کلانشهر مشهد بوده تاثیر چندانی بر اجاره بها منازل شهری مشهد نداشته و فقط تا حدود ۱۵ درصد اجاره بها در مناطق حاشیهنشین کاهش یافته است.
کد خبر: ۳۶۰۳۹۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۶/۳۱
سفارت افغانستان در تهران با همکاری مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی جمهوری اسلامی ایران، اجرای طرح تبدیل پاسپورتهای خانواری دستنویس به پاسپورتهای انفرادی الکترونیکی را آغاز کرده است.
کد خبر: ۳۶۰۳۳۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۶/۳۱